Wetenschap - 1 januari 1970

De aarde is moe, zeggen boeren in Mali

De aarde is moe, zeggen boeren in Mali

De aarde is moe, zeggen boeren in Mali

Zonder kunstmest komt de landbouw in de Sahel niet verder

Wageningse onderzoekers oogstten in de jaren tachtig een storm van kritiek toen zij stelden dat boeren in de Sahel kunstmest nodig hadden. Recent onderzoek lijkt hun gelijk aan te tonen. Zonder kunstmest is landbouwontwikkeling in de Sahel niet mogelijk. Prof. dr Herman van Keulen, een van de onderzoekers van toen, denkt zelf inmiddels ook genuanceerder over kunstmestgebruik: zonder een goed landbouwbeleid blijft kunstmest onbetaalbaar voor de boeren


Mislukte oogsten, veesterfte en voedselhulp. Eind jaren zeventig en begin jaren tachtig maakte de Sahel een periode van rampzalige droogte door. Dat maakte de bevindingen van Wageningse onderzoekers in Mali des te opmerkelijker. De onderzoekers concludeerden begin jaren tachtig dat de plantengroei in grote delen van de Sahel niet wordt beperkt door gebrek aan water, maar door gebrek aan nutriƫnten. De boeren in de Sahel zouden daarom geholpen zijn met kunstmest, concludeerden de onderzoekers. Terwijl iedereen moord en brand schreeuwde over de droogte riepen wij dat bodemvruchtbaarheid een minstens even groot probleem was, vertelt onderzoeker prof. dr Herman van Keulen van het Instituut voor Agrobiologisch en Bodemvruchtbaarheidsonderzoek (AB-DLO)

De suggestie dat boeren de dure westerse kunstmest zouden moeten gebruiken, leidde toen tot een storm van kritiek. Kunstmest was volgens de critici niet betaalbaar voor de kleine boeren. Het immer aanwezige risico van een misoogst maakte het gebruik van kunstmest nog eens extra onaantrekkelijk. Het pleidooi voor kunstmest was volgens critici het bewijs dat westerse wetenschappers niet in staat zijn om haalbare technieken voor kleine boeren te ontwerpen

Recente studies, zoals die van de Malinese promovendus Keffing Sissoko, tonen echter aan dat landbouwontwikkeling in de Sahel niet mogelijk is zonder kunstmest. De bodemvruchtbaarheid is er onvoorstelbaar laag, zegt Van Keulen. Daar komt bij dat de bevolkingsdruk de afgelopen jaren flink is toegenomen, zodat het land steeds intensiever wordt gebruikt. Het huidige landbouwsysteem is niet duurzaam. De boeren putten de bodem langzaam uit. De natuurlijke begroeiing op de weidegrond rond de dorpen gaat bovendien achteruit door overbegrazing. Van Keulen, die al twintig jaar regelmatig door Mali reist, ziet dat vegetatie achteruit is gegaan. Ook de boeren erkennen het probleem. Ze klagen over de vermoeidheid van de grond.

Gewasresten

Van Keulen is na twintig jaar onderzoek in de Sahel wel genuanceerder over kunstmestgebruik gaan denken. Kunstmest is gewoon duur. Daarom is het belangrijk een systeem te ontwerpen dat technisch zo goed in elkaar zit dat er zo min mogelijk nutriƫnten verloren gaan. Dat betekent een gemengd systeem van veehouderij en akkerbouw. Toekomstig onderzoek kan zich richten op het verbeteren van het systeem. Zo kijkt de Malinese promovendus Salif Kanto naar het hergebruik van gewasresten. Momenteel verbranden boeren nog meer dan zestig procent van de gewasresten. Zonde, want daarmee gaat veel stikstof verloren

Om kunstmest betaalbaar te maken is echter ook een ander overheidsbeleid nodig, meent Van Keulen. Modelstudies hebben aangetoond dat zonder subsidies op kunstmest en hogere landbouwprijzen het kunstmestgebruik in de Sahel financieel gewoon niet aantrekkelijk is. Door jarenlang te investeren in kunstmest kunnen boeren naar verwachting de bodemkwaliteit langzaam verbeteren

Ook economen en sociologen erkennen het belang van een ander landbouwbeleid in de Sahel. Socioloog Gerard Verschoor, die betrokken is bij een multidisciplinair onderzoeksproject in Burkina Faso, betwijfelt echter of boeren bereid zijn te investeren in hun bodem door kunstmest te gebruiken, zelfs als het financieel aantrekkelijk wordt gemaakt. Hij wijst erop dat landbouwgrond in de Sahel geen privo-eigendom is. Vaak bepaalt de dorpschef nog welk stuk grond een familie mag gebruiken. Dat maakt investeren in de grond riskant. Onderzoekers hebben daarom gewezen op het belang van landhervormingen waarbij grond privo-eigendom wordt. Door de overheid opgelegde landhervormingen zijn echter tot mislukken gedoemd, vreest Verschoor. De overheid is niet sterk genoeg om dit soort maatregelen te implementeren. Hij geeft een voorbeeld uit Burkina Faso. De Bosdienst heeft bepaald dat in bepaalde gebieden niet mag worden gekapt, maar in de praktijk is er geen enkele controle.

Re:ageer