Wetenschap - 1 januari 1970

De Nanoman ziet geweldige kleine mogelijkheden in Wageningen

De Nanoman ziet geweldige kleine mogelijkheden in Wageningen

De Nanoman ziet geweldige kleine mogelijkheden in Wageningen


Bouwen met moleculen voor kunstmelk, biochips en smaak op het juiste moment

Zijn naam is Kampers, Frans Kampers. Sinds juli 2003 is hij officieel de
Nanoman van Wageningen. Zijn taak: ,,Het bundelen van het Wageningse nano-
en micro-onderzoek, er een mooie strik omheen doen en het in de etalage
zetten. Bij wijze van spreken.’’

Een paar maanden geleden was Frans Kampers op een symposium waar
interessante dingen voor Wageningen aan de orde kwamen. ,,Het adviesbureau
Willems & van den Wildenberg had voor het ministerie van Economische Zaken
uitgezocht hoe het er op het gebied van de microsysteemtechniek
voorstond’’, zegt Kampers. ,,En dat was niet zo best.’’
,,Economen verwachten dat microsysteemtechnologie en nanotechnologie voor
de economie net zo belangrijk worden als de informatica in de jaren
tachtig’’, zegt Kampers. ,,Japan, de VS en sinds kort de EU pompen er
daarom miljarden euro’s in.’’

Wegligging
Microsysteemtechniek en nanotechnologie liggen in elkaars verlengde.
Onderzoekers die met het ene bezig zijn werken bijna altijd ook aan het
andere. Bij nanotechnologie nemen onderzoekers moleculen als uitgangspunt,
en proberen daarmee structuren van minder dan honderd nanometer te maken.
Microsysteemtechnologie vertrekt van het andere uiteinde. Onderzoekers gaan
dan uit van de technologie uit de micro-elektronica en proberen daarmee
steeds kleinere machientjes, kanaaltjes en sensoren te maken. Hoewel de
schaal waarop de onderzoekers bezig zijn verschilt, wordt de scheiding
tussen de twee elk jaar willekeuriger.
Ook de Nederlandse overheid ziet de mogelijkheden van de nieuwe
technologieën en investeert. Volgens het adviesbureau hebben die subsidies
echter onvoldoende effect gehad. ,,Nederland heeft de fout gemaakt om de
gelden te verdelen over twee onderzoekscentra’’, zegt Kampers. ,,Dimes in
Delft en Mesa+ in Enschede. In het buitenland heeft de overheid er bewust
voor gekozen om de geldstroom te concentreren.’’ De Duitsers hebben zich
bijvoorbeeld toegelegd op toepassingen voor de auto-industrie, en gewerkt
aan nieuwe coatings voor de binnenkant van zuigers, banden met een beter
wegligging of beter verlichting. In Nederland is dat niet gebeurd. Door de
verspreiding van gelden heeft het onderzoek weinig opgeleverd waar het
bedrijfsleven profijt van heeft.
Dat moet beter, vond Willems & Van den Wildenberg. ,,De overheid zou het
gebruik van de microtechnologie in de traditionele Nederlandse
bedrijfstakken moeten stimuleren’’, vertelde Guy Konings namens het
adviesbureau op het symposium. De consultant dacht daarbij aan de
biomedische industrie en aan het agro-foodcomplex, en pleitte ervoor dat de
overheid duidelijk moest maken wat voor voordelen microtechnologie had.

Eiwitjes
Insiders verwachten dat het rapport zal leiden tot een nieuwe
investeringsronde, ook is er nog met geen woord gerept over bedragen en
regelingen. ,,Er staan nu al programma’s als NanoNed en MicroNed op
stapel’’, zegt Kampers. ,,Hopelijk zullen aan het einde van dit jaar de
onderzoeksprojecten, waar Wageningers ook een rol in spelen, van start
gaan. Daar zal EZ niets meer in gaan veranderen. Er komt waarschijnlijk
iets heel nieuws, en het is mijn taak om te zorgen dat Wageningen daarvoor
klaar is.’’
Kampers werkt nu aan het opzetten van een organisatiestructuur die de
Wageningse onderzoekers op het gebied bundelt. Over twee jaar, staat in
zijn aanstelling, moet er een businessplan liggen. Welke vorm het nano-
onderzoek krijgt weet Kampers nog niet. ,,Ik wil in ieder geval wel
duidelijk maken aan de voedingsindustrie en het agrocomplex wat we in
Wageningen te bieden hebben.’’
In gesprekken met onderzoekers binnen de onderzoeksinstituten en
leerstoelgroepen heeft Kampers al een eerste inventarisatie gemaakt van de
mogelijkheden. De leerstoelgroep Organische chemie onderzoekt bijvoorbeeld
of het mogelijk is om koolhydraten in chips te gebruiken, ATO werkt aan
kleine eiwitjes waarmee je membranen kunt maken en de sectie Proceskunde
ontwikkelt toepassingen voor microzeven.
,,Wageningse technologie zou in de nabije toekomst misschien het
pasteuriseren van melk overbodig kunnen maken’’, zegt Kampers. ,,Filters
zouden alle ongewenste micro-organismen uit melk kunnen halen. Het effect
is hetzelfde als pasteuriseren, zonder dat de fabriek de melk verhit.’’
Zo’n proces zou de smaak en de gezondheidsbevorderende werking van eiwitten
in de melk ten goede komen.
Een andere Wageningse toepassing van microtechnologie is het monteren van
zintuigen van insecten op chips. Plant Research International denkt zelfs
aan receptoren op chips. Ze zouden kunnen leiden tot sensoren die
letterlijk aan een paar moleculen genoeg heeft om alarm te slaan.
Andere toepassingen zijn minuscule capsules met vluchtige smaakstoffen, die
pas vrijkomen in de mond. Dat zou interessant voor de voedingsindustrie
zijn. Net als kunstmelk. Wageningse onderzoekers weten inmiddels zoveel
over de kleine bolletjes van vetten en eiwitten die in melk zweven, dat ze
die misschien zelf zouden kunnen maken.

Cyborg
Nu we toch in de toekomst aan het kijken zijn, Kampers denkt dat Wageningen
op de lange termijn een cruciale rol kan spelen bij het overbruggen van de
kloof tussen mens en computer.
,,Nu moet je achter het scherm van je PC gaan zitten en inloggen om contact
te krijgen met je computer of het internet’’, zegt hij. ,,De logische
volgende stap is een technologie waarbij dat niet meer nodig is. Mihail
Roco, directeur van het Amerikaanse National Nanotechnology Initiative,
voorziet dat de mens zichzelf over dertig jaar dankzij nano- en
microtechnologie rechtstreeks kan vastkoppelen aan computers.’’
Filosofen als Donna Haraway denken dat die technologie de volgende stap in
de evolutie zal betekenen: de cyborg, de machine-mens, de fusie van een
biologisch organisme met een machine. Struikelblok bij die stap wordt
wellicht de menselijke angst voor het nieuwe en het onbekende.
,,De mens laat niet zo graag machientjes in zijn lichaam implanteren’’,
zegt Kampers. ,,Alleen als een medische noodzaak hem daartoe dwingt. Dat
hebben we gezien in de discussies over elektronische identificatie. Het
paspoortprobleem zou in één keer zijn opgelost als iedereen bij de geboorte
een identificatiechip kreeg ingespoten. Maar daar wil niemand aan.
Diezelfde techniek accepteren we weer wel als het om dieren gaat. We
chippen Bello en Minous zonder problemen. Het zou dus best wel eens kunnen
dat de eerste cyborgs geen mensen zijn, maar dieren. En dan heeft
Wageningen ineens een heel interessante positie.’’

Willem Koert

Fotobijschrift:
Frans ‘Nanoman’ Kampers: ,,De eerste cyborgs zouden wel eens dieren kunnen
zijn en dan heeft Wageningen ineens een heel interessante positie’’ | Foto
Guy Ackermans

Re:ageer