Wetenschap - 15 september 2011

'Data verzinnen is vooral zinloos'

De Tilburgse hoogleraar Diederik Stapel heeft onderzoeksgegevens verzonnen om mooie publicaties te kunnen presenteren. 'Een incident dat terecht veel aandacht krijgt', vindt rector magnificus Martin ­Kropff.

'Het geval van fraude in Tilburg is ernstig voor de wetenschap, maar het is geen standaard praktijk, integendeel. Ik heb nagevraagd bij de vertrouwenspersoon wetenschappelijke integriteit  of bij ons voorbeelden bekend zijn van Wageningse publicaties op basis van fraude. Die zijn er gelukkig niet.
Het is onvoorstelbaar dat een hoogleraar, naar het zich laat aanzien, jarenlang data verzint. Want het is compleet zinloos. We bouwen voort op de kennis van anderen en alle onderzoeksresultaten worden door anderen kritisch tegen het licht gehouden. Vroeg of laat komt de fraude toch uit. Dat wetenschappers data verzinnen door de publicatiedruk, lijkt mij flauwekul. Dan is de lol er toch vanaf? Je wilt als wetenschapper toch weten hoe het echt zit? Het is vooral zinloos om onderzoeksresultaten te verzinnen.
We hebben in Wageningen een gedragscode  wetenschapsbeoefening. Die staat op intranet, iedereen kan die inzien. Daarin worden vijf aspecten beschreven: zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onpartijdigheid en onafhankelijkheid. Onderzoekers moeten onafhankelijk zijn, dus zelf verantwoordelijk zijn voor de resultaten; ze moeten een goede vraagstelling formuleren, een goede  methodologie hanteren en zorgvuldig conclusies trekken. Daarbij hoort dat collega's de onderzoekaanpak checken en dat de copromotor of onderzoeksleider bovenop het onderzoek zit.
De onderzoekscholen besteden daar aandacht aan. Bij promoties wordt uitgesproken dat Wageningen Universiteit er van uitgaat dat de onderzoeker zich houdt aan de gedragscode. Voordat een artikel is gepubliceerd, hebben veel mensen het bekeken. Wetenschappers zijn scherp op elkaar. Hebben we een goed mechanisme om fraude te voorkomen? Ik denk het wel, maar een geval als Stapel maakt iedereen nog scherper.
Wat wetenschap leuk en spannend maakt, zijn de onverwachte resultaten. De leukste en meest interessante wetenschappelijke resultaten zijn tegenintuïtief: klopt die uitkomst wel? En dat je dan later een verklaring vindt voor zo'n resultaat. Of niet. Daarom heb je checks & balances nodig in de wetenschap.'

Re:ageer