Wetenschap - 14 augustus 2014

Dag vogels, dag imidacloprid?

tekst:
Roelof Kleis
7

Er is een verband tussen het insecticide imidacloprid en de dalende vogelstand in ons land. Met die alarmerende boodschap haalden Nijmeegse onderzoekers onlangs volop het nieuws.

Is het middel dat verantwoordelijk zou zijn voor de bijensterfte, ook fataal voor onze vogels? Die conclusie is volgens hoogleraar Chemische stress ecologie Paul van den Brink te kort door de bocht.

Wat schort er aan het onderzoek?

‘In de eerste plaats is er alleen maar gekeken naar imidacloprid. Het zou veel sterker zijn als ook andere insecticiden in de studie waren meegenomen. In de tweede plaats is alleen naar insectenetende vogels gekeken. Als controlegroep zou je een vergelijking moeten maken met vogels die niet van insecten afhankelijk zijn. Bovendien wordt aangenomen dat imidacloprid insecten doodt, waardoor vogels te weinig te eten hebben. Daarmee doe je twee stappen in een correlatie.’

Dat is fundamentele kritiek. Hoe komt zo’n studie in Nature?

‘Dat verbaast mij ook. De onderzoekers hadden hun werk veel beter kunnen doen.’

Wat is de waarde van dit onderzoek?

‘Deze studie leert mij dat er een relatie is tussen imidacloprid en de afname van sommige vogels. De studie leert ook dat er veel beter gekeken moet worden naar de effecten van imidacloprid op de insecten die niet het doelwit zijn. Imidacloprid is een persistente stof. In onze labstudies zie je dat op de langere termijn imidacloprid zelfs bij lage concentraties effecten laat zien. Er moeten dus veel meer gegevens worden verzameld over de chronische effecten op insecten in het water en in de lucht.’

Hoe ziet de toekomst van imidacloprid eruit?

‘Op basis van onze studie vorig jaar naar het effect van imidacloprid op het waterleven zijn een paar toepassingen van imidacloprid in Nederland verboden. In Duitsland zijn de normen zelfs nog strenger geworden. Als Europa die overneemt, hebben neonicotinoïden een groot probleem. Het is eigenlijk wel grappig: terwijl iedereen elkaar de tent uit vecht vanwege het effect van imidacloprid op bijen, verdwijnt het middel mogelijk op basis van effecten die het heeft op het waterleven.’

Re:acties 7

  • Henk Tennekes

    Publicaties (peer-reviewed) van Henk Tennekes over neonicotinoiden die door Wageningse wetenschappers (in publicaties over de chronische toxiciteit van neonics bij insecten) nog nooit werden geciteerd:
    Mason R, Tennekes HA, Sanchez-Bayo F, Jepsen PU (2013) Immune suppression by neonicotinoid insecticides at the root of global wildlife declines. J Environ Immunol Toxicol 1:3–12
    Rondeau G, Sanchez-Bayo F, Tennekes HA, Decourtye A, Ramirez-Romero R,DesneuxN (2014) Delayed and time-cumulative toxicity of imidacloprid in bees, ants and termites. Nat Sc Rep 4:5566. doi:10.1038/srep05566
    Tennekes HA (2010) The significance of the Druckrey-Küpfmüller equation for risk assessment—the toxicity of neonicotinoid insecticides to arthropods is reinforced by exposure time. Toxicology 276:1–4
    Tennekes HA (2011) The significance of the Druckrey-Küpfmüller equation for risk assessment—the toxicity of neonicotinoid insecticides to arthropods is reinforced by exposure time: responding to a letter to the editor by Drs. C. Maus and R. Nauen of Bayer CropScience AG. Toxicology 280:173–175
    Tennekes HA, Sánchez-Bayo F (2012) Time-dependent toxicity of neonicotinoids and other toxicants: implications for a new approach to risk assessment. J Environ Anal Toxicol S4:001. doi:10.4172/2161-0525.S4-001
    Tennekes HA, Sánchez-Bayo F (2013) The molecular basis of simple relationships between exposure concentration and toxic effects with time. Toxicology 309:39–51

    Reageer
  • Henk Tennekes

    Beste Paul van den Brink, mijn intewgriteitsklacht onderbouw ik als volgt.
    1. Het is niet integer dat Wageningse wetenschappers een belangrijke ontdekking over het risicoprofiel van neonicotinoiden jarenlang hebben genegeerd. Ik heb daarover een klacht ingediend bij de RvB van Wageningen universiteit, die ongegrond werd verklaard.
    2. Het is ook niet integer, nu de bewijzen zich stapelen, dat Wageningse wetenschappers dit gedachtengoed nu zonder bronvermelding overnemen.
    Maar ik heb echt geen zin nog een keer een klacht in te dienen. Ik zal het ook niet doen over de vogelstudie van de Radboud universiteit. Ik heb gegronde redenen aan te nemen dat een onafhankelijke toetsing niet gewaarborgd is. Zo had Herman Eijsackers jarenlang samengewerkt met een co-auteur van het artikel waarover ik een klacht indiende en een boek geschreven met een medewerker van de producent van de neonicotinoiden. Om de schijn van partijdigheid te vermijden, had Eijsackers er goed aan gedaan de beoordeling van mijn klacht in andere handen te geven.

    Reageer
  • Henk Tennekes

    Ik ben geschoold door een bekende farmacoloog / oncoloog (Hermann Druckrey) die baanbrekend onderzoek heeft verricht naar de dosis-werkingsrelaties van kankerverwekkende stoffen zoals nitrosamines. Toen ik in 2009 ontdekte, op basis van een publicatie van Francisco Sanchez-Bayo, dat imidacloprid bij arthropoden precies dezelfde dosis-werkingsrelaties vertoonde en bovendien het milieu grootschalig verontreinigde, wist ik onmiddellijk dat het uur geslagen had, en ik aan de alarmbel moest trekken. Dat heb ik naar eer en geweten gedaan. Het is voor mij een bittere teleurstelling geweest dat ik van mijn eigen universiteit in Wageningen alleen maar tegenwerking heb ondervonden en mijn werk ook nog eens in Wageningse publicaties werd genegeerd. Ik had een beter lot verdiend, want naar mijn oordeel komt mijn ontdekking neer op een paradigma verschuiving in de risico analyse. Ook Wageningen zal er niet aan ontkomen hieraan aandacht te besteden.

    Reageer
  • Paul van den Brink

    Beste Henk Tennekes. Ik ben verbaasd door uw reactie, mede omdat wij elkaar niet kennen. Er zit blijkbaar een hoop oud zeer waar ik geen weet van heb en daarom ook niet zoveel mee kan. De chronische toxiciteit van imidacloprid was misschien volgens u wel te voorspellen vanuit uw werk maar nog zeker niet eerder experimenteel aangetoond voor de eendagsvliegen die wij getoetst hebben mede omdat het zeer complexe experimenten betreft. Ik ben alleen maar blij dat het CTGB onze data in de risicobeoordeling meegenomen heeft, ik neem aan dat u ook een strenge risicobeoordeling van imidacloprd toejuicht. Ik ken Herman Eijsackers als een integer man, maar aangezien hij al even met pensioen is zal de klachtenprocedure zeker nu door iemand anders geregeld worden. Ik vind het erg jammer dat u de integriteit van Wageningen aankaart zonder dit feitelijk te onderbouwen. Het is van belang om te weten dat het CTGB en WUR verschillende entiteiten zijn. Ik nodig u graag uit voor een gesprek om onduidelijkheden te verhelderen en wetenschappelijke inzichten te bediscussiëren.

    Reageer
  • Henk Tennekes

    Beste Paul van den Brink,

    Het was allicht correct geweest te memoreren dat zulke effecten al eerder (in 2009/2010) beschreven zijn en te verwijzen naar deze literatuur. Ik heb in het kader van de herbeoordeling van de neonicotinoiden door het Ctgb op 25 mei 2011 voor het voltallige college een voordracht over dit thema gegeven in het Bijenhuis te Wageningen en daarvan niets teruggevonden in het herbeoordelingsrapport. Maar uw onderzoek was wel aanleiding voor het Ctgb het gebruik van imidacloprid te beperken, terwijl de onderschatting van chronische toxiciteit van imidacloprid voor insecten in feite al lang bekend was. Ik heb overigens geen enkel vertrouwen meer in de klachtenregeling Wetenschappelijke integriteit WUR. Herman Eijsackers is waarschijnlijk nog steeds van mening dat mijn werk gerust mag worden genegeerd. Gelukkig zijn er ook nog gerenommeerde wetenschappers die daar anders over denken. Maar die zitten klaarblijkelijk niet in Wageningen.

    Reageer
  • Paul van den Brink

    Beste Henk Tennekes. Aangezien onze (tevens peer reviewde) studie experimenteel van aard was lijkt me een claim van plagiaat niet op zijn plaats. We gaan in ons paper ook niet in op de oorzaken nog de mechanistische achtergrond van de toename van effecten in de tijd, vandaar dat we studies van u en Francisco Sánchez-Bayo ook niet hebben aangehaald. Mocht u toch een claim van plagiaat willen indienen dan verwijs ik u naar de Klachtenregeling Wetenschappelijke Integriteit Wageningen UR. Tevens sta ik ook altijd open voor een gesprek.

    Reageer
  • Henk Tennekes

    Wat minder grappig is dat Paul van den Brink claimt iets te hebben ontdekt wat allang bekend was: Sánchez-Bayo, F. (2009) From simple toxicological models to prediction of toxic effects in time. Ecotoxicology 18:343-354; Tennekes, H.A. (2010) The significance of the Druckrey–Küpfmüller equation for risk assessment—The toxicity of neonicotinoid insecticides to arthropods is reinforced by exposure time. Toxicology 276, 1-4. Het gedachtengoed van anderen overnemen zonder bronvermelding is plagiaat.Genoemde literatuur was overigens peer-reviewed.

    Reageer

Re:acties 1

  • Henk Tennekes

    The Druckrey–Küpfmüller equation established in the early 1960s for genotoxic carcinogens such as diethylnitrosamine explains why toxicity may occur after prolonged exposure to very low toxicant levels. Recently, similar dose–response characteristics have been established by Henk Tennekes and Francisco Sanchez-Bayo (in 2009 and 2010) for the toxicity of the neonicotinoid insecticides imidacloprid and thiacloprid to arthropods. Neonicotinoid insecticides are prone to leach from soils. Not only are they water soluble and mobile in soil, they are also quite persistent in soil and water. The widely used neonicotinoid insecticide imidacloprid has caused major pollution of Dutch surface water. In his book "The Systemic Insecticides: A Disaster in the Making" (published in November 2010) Dutch toxicologist Dr Henk Tennekes relates significant recent declines of bird and bee numbers across Europe to the use of neonicotinoid pesticides in agriculture, and suggests that their continued use could result in an ‘environmental catastrophe’. The studies reported by Nijmegen researchers and Paul van den Brink's group in Wageningen on adverse effects of imidacloprid on insectivorous birds and mayflies,respectively, have confirmed Tennekes'concerns. However, none of these authors refer to Tennekes' ground-breaking studies.


Re:ageer