Wetenschap - 11 maart 1999

Congres twist over aanpak ethische problemen

Congres twist over aanpak ethische problemen

Congres twist over aanpak ethische problemen
Koeien in de stal of in de wei

Drie dagen zijn filosofen en technologen in de ban geweest van het First European Congress on Agricultural and Food Ethics. De honderdvijftig congresgangers uit zeventien landen waren het over oon ding eens: ethiek moet. De visies op de aanpak van ethische problemen lopen echter nog uiteen


Het ethisch congres begon donderdagavond 4 maart met een domper. Minister Apotheker van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) moest voor spoedoverleg naar Brussel en kon niet spreken. Inderhaast werd hij vervangen door zijn directeur-generaal, ir Johan de Leeuw. De Leeuw had echter zo weinig tijd gehad om zich op de speech voor te bereiden dat pas bij de uitreiking van zijn verhaal op papier bleek dat hij een mooi overzicht had gegeven van de noodzaak van ethisch onderzoek voor de voedselketen

Volgens De Leeuw zien nu ook boeren in dat ethiek belangrijk is. Zij zijn zich hiervan bewust geworden door de BSE-crisis en de crisis rond de varkenspest. De agro-industrie is zich bewust geworden van ethische vragen door de discussies rond de transgene stier Herman en het gekloonde schaap Dolly. Ook de internationale liberalisering dwingt de agrosector zich ethische vragen te stellen. De voedselmarkt, aldus De Leeuw, heeft zich ontwikkeld tot een echte vraagmarkt waarop de consument de lakens uitdeelt. En die stelt ethische eisen: hij wil milieu- en diervriendelijk geproduceerde producten. De ethiek - voor De Leeuw de discipline die gewend is om het morele verschil vreedzaam op te lossen - wacht een belangrijke taak

Sprak De Leeuw donderdagavond over de ethiek; vrijdagochtend bleek daarvan geen sprake. Want waar de Wageningse filosoof prof. dr Michiel Korthals pleitte voor een pluralistische ethiek, zagen Franse en Engelse filosofen hier weinig heil in

Compromissen

Korthals pleit al jaren voor een pluralistische ethiek die expliciet maakt welke verschillende dilemma's een bepaald probleem oproept. Een genetisch gemanipuleerd maïsras bijvoorbeeld kan beter zijn voor het milieu dan het conventioneel veredelde ras. Maar tegelijkertijd draagt genetische manipulatie het risico in zich van een onwelkome verspreiding van genen en een verstoring van het ecosysteem. Koeien in de wei zijn slechter voor het milieu dan koeien in een moderne, goed geïsoleerde stal, maar vanuit het oogpunt van dierenwelzijn kunnen koeien beter in de wei lopen

Wanneer eenmaal de dilemma's expliciet zijn gemaakt, moet je oplossingen formuleren. En daarbij zul je compromissen moeten sluiten, vindt Korthals. De diversiteit aan waarden - bijvoorbeeld dierenwelzijn, milieu, plezier in het werk - noopt tot een pluralistische aanpak. Er is geen eenvoudige uitweg; alle makkelijke oplossingen zijn eenzijdig. Volgens Korthals moet je je bij een dergelijke aanpak van het probleem laten leiden door de ethische vragen van consumenten

Deze visie, binnen de disciplinaire filosofie niet echt populair, ontlokte de Franse filosoof Catherine Larrere een felle reactie. Uw nadruk op de consument dwingt u de filosofie op te geven, stelde ze. Volgens haar reduceert Korthals de ethiek tot een economisch-technologische aangelegenheid, terwijl de ethische beslissingen juist genomen worden in de politieke arena. De door Korthals zo gerespecteerde consument is volgens Larrere niet in staat om beslissingen te nemen; dat doet hij alleen in zijn rol als burger. Democratie moet niet gebaseerd zijn op geld, zo stelde ze

Keizersnede

Daarmee kwam de discussie los. De Engelse prof. Richard Scorer kwam met het meest cryptisch commentaar. Hij pleitte voor een rehabilitatie van Darwin want die stond aan de oorsprong van deze ontmoeting. Zijn opmerking werd snel weggewuifd

De discussies verliepen vaak moeizaam. Dat was geen wonder want de 150 aanwezigen - de opkomst was zo groot dat er geen syllabus meer over was - kwamen uit zeventien verschillende landen, uit bedrijven, overheidsorganisaties en universiteiten

Meer dan de helft van de bezoekers was geen filosoof maar technoloog. En de verschillen tussen beide partijen zijn nog steeds erg groot. De Deense filosoof dr Peter Sand370e wees hier nog eens nadrukkelijk op. Hij liet zien dat het door technologen geaccepteerde begrip dierenwelzijn niet hetzelfde is als het door filosofen vaak gehanteerde begrip dierenethiek. De vleesrunderen van het ras Belgische blauwe zijn zodanig veredeld dat ze alleen via de keizersnede kalveren krijgen. Met de huidige veterinaire technieken is dat geen probleem voor het dierwelzijn, maar het roept wel ethische vragen op

Voor dit soort ethische vragen hebben de meeste natuurwetenschappers weinig aandacht. Onlangs probeerde de Wageningse onderzoeker dr ir Ab Groen bij zijn departement Dierwetenschappen een discussiegroep te beginnen rond ethische kwesties in de veehouderij. Er kwamen twee mensen opdagen. Dit tot grote verbazing van de Amerikaan dr Gary Comstock, die aan de Iowa State University veel succes heeft met zijn Bioethics program. In dit programma leren natuurwetenschappers ethiek te integreren binnen hun onderzoek en onderwijs. Er valt dus nog heel wat te leren van elkaar. De European Society for Agricultural and Food Ethics, die zaterdag 6 maart werd opgericht, heeft dan ook als belangrijkste doel ervaringen uit te wisselen

Re:ageer