Organisatie - 30 januari 2014

Concern about herbarium move

tekst:
Rob Ramaker

Wageningen UR is extremely unhappy about the problems that have arisen around the removal of its herbarium to Naturalis natural history museum in Leiden.

Wageningen's plant collection is digitalised the past years, photo: Guy Ackermans

The planned move of the Wageningen herbarium is a result of a merger of the Utrecht, Leiden and Wageningen plant collections back in 1999. By 1 January this year, the entire plant collection was to have been relocated in Leiden, but mid-December there was suddenly a spanner in the works. The Leiden collection turned out to take up more space than expected, so the building could not accommodate all 850,000 Wageningen plants. Naturalis found an alternative building in Zoeterwoude, where the Wageningen collection would be housed from 1 February.

Wageningen UR is not happy with this state of affairs, however. Manager Folkert Aleva has serious concerns about the collection. He wonders whether the plants can be optimally and accessibly stored at the alternative location. ‘It is not just here that there is dissatisfaction,’ says Derk Rademaker, secretary of the Plant Sciences Group. ‘It is felt within Naturalis, at the other partner universities and at the Dutch national herbarium as well.’ Rector magnificus Kropff gave voice to the concerns in a recent letter to Naturalis.

Toxic mercury residue

Josefine van Leen, head of the botany collection at Naturalis, understands the irritation: ‘The planning of the move has been useless. And to make matters worse, the communication about it was not good either.’ But she does not think there is any cause for concern about the accessibility of the collection. ‘As head of the collection, I naturally want it to be readily accessible to visiting academics and researchers,’ says Van Leen. She will not be able, however, to satisfy Wageningen scientists’ wish to have direct access to the plants, as was customary in the past. According to new labour guidelines, workers must be protected against the toxic mercury residues in plants conserved by old-fashioned methods. For this reason, the collection management has a gatekeeper function. But the housing problem is temporary. Ultimately, the collection will be housed in a new building at Naturalis museum that is due for completion in 2017. For the time being, the whole of the Wageningen component is still in its old location in the otherwise empty herbarium building on the Generaal Foulkesweg.

Reacties 2

  • Karst Meijer Herbarium Frisicum

    Als conservator van het "kleine" Herbarium Frisicum [www.herbariumfrisicum.nl] weet ik hoe belangrijk het is om heel zorgvuldig met gedroogde plantencollecties om te gaan. Schokkend is het dan ook om te lezen dat men in Leiden totaal de weg is kwijt geraakt en ons botanisch erfgoed gewoon laat weg "rotten" in obscure depots.Laat dit niet gebeuren en laten we gezamenlijk weer de draad op pakken en laten we deze trein ommiddelijk stoppen dit in het belang van de plantensystematiek en taxonomie. We hebben nu eerst wel genoeg Dinosaurussen en Walvissen.

  • Maja

    Dit is een brief die personeelsleden van het Herbarium verstuurd hebben aan de direkteur van Naturalis maar waar nooit een reaktie op gekomen is:

    bij de oprichting van een instituut als NCB onder toekenning van een subsidie van FES van € 30 miljoen, mag men ervan uitgaan dat het beheer en behoud van de collectie goed geregeld worden.
    Ons bleek bij een rondleiding door het beoogde herbarium gebouw echter dat er aan de gewenste omstandigheden veel schort. Hieronder een aantal punten die tijdens de rondleiding direct opvielen. Daarnaast enkele vragen met betrekking tot het behoud van de collectie. Het lijkt er op dat Naturalis haar beheers verantwoordelijkheid ernstig onderschat en dat het ontbreekt aan capaciteit en middelen om de zorg voor de collectie te waarborgen.
    Toegankelijkheid
    In Wageningen was de collectie voor onderzoekers goed en vrij toegankelijk. Voor een onderzoeker is het belangrijk om snel een aantal herbariumvellen te kunnen vergelijken. In de nieuwe situatie is het materiaal niet vrij toegankelijk doch alleen opvraagbaar en wordt het gevraagde materiaal door een derde uit de collectie gehaald. Dit werkt buitengewoon belemmerend voor het onderzoek en vermindert de gebruikswaarde van de collectie. Bovendien is de collectie in Wageningen ’s avonds en in het weekend te bestuderen iets wat voor onze (buitenlandse) gasten erg belangrijk is. Het beoogde herbarium is in het weekend en ’s avonds gesloten.
    Tafels
    In Wageningen zijn tafels beschikbaar om herbariumvellen uit te leggen en te kunnen vergelijken. In het beoogde herbarium zijn deze tafels niet aanwezig. Dit maakt het onderzoek ongemakkelijk. Uitleggen van herbariummateriaal is bijvoorbeeld belangrijk om variatie binnen de soort te kunnen vaststellen. Ook hier is het belangrijk dat dat in de collectie gebeurt en dat men vrij toegang heeft tot het collectiemateriaal.
    Ontsmetten van de collectie
    In Wageningen was een compleet geïntegreerd ontsmettingsplan aanwezig met het doel de kans op vraat in de collectie zo klein mogelijk te houden. Ontsmetten van de collectie gebeurde continu door gebruik van vriescellen in iedere herbariumzaal. Er was een omloopsysteem aanwezig waardoor de gehele collectie regelmatig werd diepgevroren. Dat het geen overbodige luxe is om een goed ontsmettingsplan te hebben bewijst het herbarium van Brussel. Daar heeft zich in de afgelopen jaren een insectenplaag voorgedaan, waardoor vele herbariumvellen zijn aangetast. Pogingen om de insecten te verdelgen door het hele gebouw tot 60*C te verwarmen en gif te gebruiken hebben tot nu toe weinig uitgehaald. Daarbij kan men zich afvragen in hoeverre het wenselijk is de collectie aan deze manieren van ‘bestrijden’ bloot te stellen.
    Schil
    Tussen de collectie en de buitenlucht bevindt zich één roldeur. Op het moment dat deze open staat hebben insecten en ander ongedierte direct toegang tot de gehele collectie.
    Klimaatsysteem
    In Wageningen was een klimaatsysteem aanwezig, in de nieuwe situatie is geen koeling aanwezig en de verwarming is slecht. Het is belangrijk om herbariumvellen op een zo constant mogelijke temperatuur te bewaren. Het herbarium in Wageningen beschikte over een klimaatsysteem waarmee dit geregeld kon worden. Op de Nieuwenhuizenweg ontbreekt elk systeem dat enigszins een verhouding tussen temperatuur en luchtvochtigheid in stand zou kunnen houden. Er zijn enkel heaters aanwezig die veel temperatuurverschillen en dus variatie in luchtvochtigheid creëren.
    Ventilatie
    In Wageningen is een gesloten ventilatiesysteem met overdruk aangebracht, wederom om insecten en stof zoveel mogelijk buiten het herbarium te houden. In Leiden ontbreekt het aan een dergelijk ventilatiesysteem, wat de kans op stof, insecten en schimmels vergroot en tevens gezondheidsrisico’s voor de medewerkers met zich meebrengt.
    Samenvoegen van collecties
    De Leidse herbariumcollecties zijn veel ernstiger met kwik besmet dan de Wageningse collecties. Doordat deze echter in dezelfde ruimte opgeslagen worden zijn de restricties die in wezen alleen voor de Leidse collectie nodig zijn, nu ook van toepassing op de Wageningse collectie. Dit is niet nodig, en maakt het voor onderzoekers wederom lastiger om de collectie daadwerkelijk te gebruiken. Daarbij komt nog een ander punt: De collecties blijven (voorlopig) fysiek gescheiden maar nieuw materiaal uit Afrika komt in de collectie van Naturalis en niet de Wageningse Afrika collectie. Zo moet men dus in twee collecties gaan zoeken in plaats van één, omdat vergelijkingsmateriaal zich op twee plekken bevindt. Niet handig.
    Calamiteiten
    Er is geconstateerd dat dozen met objecten op de grond staan. Er is géén waterafvoer omdat dit gebouw nooit als depot voor herbarium opslag bedoeld was. Dat houdt in dat de onderste dozen op dit moment blootgesteld worden aan het risico van overstromen en lekkages.
    Is er een brandalarm? Wat gebeurt er op het moment van brand? Er zijn geen sprinklers, alleen een haspel met brandslang. Ook is de collectie als één geheel ondergebracht in een ruimte die niet in compartimenten opgedeeld is. Bij brand is de kans op verlies van een groot deel van de collectie aanzienlijk.
    Ruimte(gebrek)
    Omdat niet geheel zeker is of alles in deze ruimte aan de Nieuwenhuizenweg past, is besloten om dozen op elkaar te zetten en dan ook nog eens dusdanig hoog dat het hanteren van dozen, het oppakken, een risico vormt. Niet alleen voor objecten die bij een evenwichtsverstoring makkelijk naar beneden kunnen vallen, maar ook voor degene die de dozen tevoorschijn haalt.
    Bovendien is er een beperking aan het aantal dozen dat op elkaar staat in verband met de druk op de dozen.

    Al met al zijn er vele vragen gerezen naar aanleiding van de rondleiding. Bij eerdere bedenkingen werd er door de verantwoordelijke steeds gesteld dat de trein nu eenmaal in gang gezet is.
    Maar toch mag worden gehoopt dat de trein nog te stoppen valt voordat deze ontspoort.


Re:ageer