Wetenschap - 3 oktober 2002

Commentaar: Woestijn wordt groener?

Commentaar: Woestijn wordt groener?

Het tijdschrift New Scientist meldde onlangs dat in Afrika sprake is van een 'remarkable environmental turnaround'. De landen aan de rand van de Sahara, van Mauritani? tot Eritrea, zouden groener worden, en mensen zouden vanuit de kust terugkeren naar de groen geworden woestijngebieden. Onderzoekers van onder andere de Vrije Universiteit Amsterdam en het University College of London ontdekten op luchtfoto's en satellietbeelden een 'spectaculaire regeneratie van de vegetatie', waaronder bomen en grasland. Opmerkelijk nieuws, omdat milieuonderzoekers en -activisten vaak wijzen op de teloorgang van het groen in Afrika. Wie moeten we geloven?

Prof. Frans Bongers, hoogleraar Tropische bosecologie, de laatste jaren in west Afrika actief met vegetatieonderzoek:

"Ik kom voornamelijk in de nattere streken, maar het is mij zeker niet opgevallen dat de woestijn zich terugtrekt. Ik heb het ook niet horen zeggen. Van Eritrea en Noord-Ethiopie weet ik dat verwoestijningsprocessen nog steeds een belangrijke rol spelen. Dat mensen terugtrekken van de kusten van bijvoorbeeld Ivoorkust naar Burkina Faso, daarvan is in Ivoorkust niets te merken. Dit neemt natuurlijk niet weg dat het best mogelijk is dat op verschillende plaatsen toename van de vegetatie optreedt. Wanneer we de veranderingen in regenval voor west Afrika bekijken vanaf 1925 dan is het logisch dat er in sommige gebieden een toename optreedt terwijl in andere gebieden juist het tegenovergestelde gebeurt.

Het is in elk geval zeker niet zo dat de laatste jaren meer bos onstaat in Sahellanden. Dat blijkt uit recente overzichten van wereldvoedselorganisatie FAO en het World Resources Institute. In de Sahellanden neemt het bosoppervlak zeer zeker af. Het is mogelijk dat er meer grasland onstaan is doordat boeren de erosie beperken met bepaalde grondbewerkingsmethoden.

Ik zie dat de berichten in New Scientist overgenomen worden door andere nieuwsbrengers. Nergens worden echter data vermeld en de berichten zijn vooral gebaseerd op mondelinge mededelingen van individuele onderzoekers. Ik wacht dan ook met spanning op de harde gegevens die deze algemene claims kunnen onderbouwen.

Er zijn de laatste tijd meer positieve geluiden te horen. Zo verkondigen twee Engelse onderzoekers dat in de landen van Upper Guinee, waaronder Guinee, Sierra Leone, Ivoorkust en Ghana, begin vorige eeuw veel minder bos was dan steeds werd aangenomen. Het gevolg daarvan zou zijn dat schattingen van ontbossing in werkelijkheid veel lager zijn dan tot nu toe werd aangenomen. Extra activiteiten om ontbossing tegen te gaan zijn helemaal niet nodig volgens die onderzoekers. Echter, recent onderzoek in Ivoorkust, uitgevoerd door het vanuit Wageningen geleide Ecosynproject, toont aan dat er waarschijnlijk juist meer bos was. Deze verschillen zijn voor een groot deel te wijten aan verschillende schalen die gebruikt worden. Ook de recente resultaten, gepubliceerd in Science, tonen aan dat de ontbossingssnelheid weliswaar afneemt, maar dat dat in west Afrika zeer zeker niet het geval is. Daar zijn ontbossingsnelheden juist heel hoog, in Ivoorkust zelfs tot 2.9 procent per jaar.

Het rekenen met toe- of afname in groenoppervlak is erg riskant. We weten dat de kwaliteit van bos in veel gevallen achteruit gaat. Kaalkap kun je makkelijk zien op een satellietopname, maar lichtere vormen van aantasting, bijvoorbeeld door kap voor illegale landbouwgrondjes, stroperij, en klimaatveranderingen zie je veel minder goed." | H.B.

Re:ageer