Wetenschap - 11 april 2002

Commentaar: Oerbossen

Commentaar: Oerbossen

Het World Resources Institute meldde onlangs dat als de kap van oerbossen in het huidige tempo doorgaat, over tien tot twintig jaar maar liefst 40 procent ervan verdwenen zal zijn. En Greenpeace stelt dat er 15 miljard Amerikaanse dollar nodig is om de bossen te behoeden voor hun ondergang. De op handen zijnde top van de internationale Conventie voor Biologische Diversiteit in Den Haag maakt wat los. Moeten we ons echt zo zorgen maken over de oerbossen?

Prof. Frits Mohren, hoogleraar bosecologie en bosbeheer:

"De bossen op aarde worden in hoog tempo gekapt. In West-Afrika bijvoorbeeld is het gesloten bosareaal in sommige gebieden met tachtig procent afgenomen. Ook in Indonesi? is de illegale kap enorm toegenomen.

Maar bij de cijfers van het World Resources Institute is het wel de vraag wat je oerbos noemt. Kap van oerbossen wil niet zeggen dat er volledige kaalkap plaatsvindt. Bos kan heel goed op een duurzame manier gekapt worden. Bij extensief gebruik van het bos kan de biodiversiteit voor een groot deel in stand blijven. Door het bos duurzaam te gebruiken, kan je omvorming naar landbouwgrond voorkomen. Maar een echt oerbos is het dan natuurlijk niet meer.

Het oerbos, een bos waar niet gekapt en gejaagd wordt, is wel een romantisch ideaalbeeld. In werkelijkheid is het bos overal ter wereld aan verandering onderhevig en wordt het min of meer extensief gebruikt. En in sommige gebieden bestond er in het verleden helemaal geen oerbos. Bij ons zijn de ijstijden eigenlijk nog niet zo lang geleden. En in Afrika fluctueert het areaal oerbos ook sterk als gevolg van klimaatveranderingen.

Wat betreft de bescherming van de bossen: de roep van milieuorganisaties om meer geld voor bescherming van oerbos is wel begrijpelijk, maar ik vraag me af of we zo tot werkelijke oplossingen komen. Ik vind het een beetje hypocriet, alsof je met geld een stukje van het paradijs kunt veiligstellen. Het is een soort Texaanse oliebaronnenmentaliteit: "You pay me and I will fix it." Zo simpel zit de wereld niet in elkaar. Een verschrikkelijk belangrijke voorwaarde voor bosbescherming is armoedebestrijding. Zolang er onvoldoende geld te verdienen is met duurzame, grondgebonden landbouw, blijft het aantrekkelijk om bos te ontginnen, het hout te verkopen en tijdelijke landbouwgronden in te richten. Overtuigende en duurzame bos- en natuurbescherming kan alleen bij voldoende welvaart en duurzame economische groei zonder al te veel corruptie. En soms zijn er andere factoren van belang. In Afrika bijvoorbeeld worden mensen in oorlogssituaties het bos ingejaagd, waarna ze zich door boskap of delfstofwinning in leven moet houden.

Je komt er ook niet door alleen natuurreservaten op te zetten. Bewoners van relatief ongestoorde bossen zijn vaak deels of geheel afhankelijk van voedsel uit het bos. Isolatie van een oerbos in de vorm van een reservaat leidt dan vaak tot overexploitatie elders.

Dit alles laat onverlet dat in gebieden waar er niet meer veel oorspronkelijk bos over is, zoals in Europa en in delen van Afrika, alles geprobeerd moet worden om de laatste resten te bewaren. Voor onderzoek, als vergelijkingsmaatstaf, als genenbron, maar ook als biologische veelvoud an sich." | H.B.

Re:ageer