Wetenschap - 24 januari 2002

Commentaar: Miljarden voor Afghanistan

Commentaar: Miljarden voor Afghanistan

Dik vijf miljard dollar wisten de donoren bij elkaar te brengen voor de wederopbouw van Afghanistan. "Als ik Afghaan was, zou ik staan te juichen", zei een enthousiaste minister Eveline Herfkens voor de Nederlandse radio. Zou u ook juichen als u Afghaan was?

Dr. Paul Hebinck, ontwikkelingssocioloog Wageningen Universiteit:

"Ik denk dat dat er aan ligt wie je bent in Afghanistan. Het is natuurlijk prachtig dat er zo veel geld loskomt in het kader van de Amerikaanse war on terrorism, maar ik zit nog wel met een heleboel vragen.

Hoe zit het bijvoorbeeld met de absorptiecapaciteit van de Afghaanse staat? Met andere woorden: kan je al dat geld op een nuttige manier besteden? Er is op dit moment geen overheidsapparaat dat gekwalificeerd is om beslissingen te nemen over de besteding van het geld. Wie of wat vertegenwoordigt de huidige interim-regering? Waar moet je dan beginnen? Dat is nu nog volstrekt onduidelijk.

Ik begrijp dat institutionele ontwikkeling en het herstel van de infrastructuur en de landbouw speerpunten zijn. Maar hoe pak je dat aan? Het zal niet makkelijk zijn om betrouwbare partners te vinden die het geld op een goede manier weten te besteden. Afghanistan wordt natuurlijk overspoeld met vertegenwoordigers van internationale instellingen en NGO's. Het Westerse bedrijfsleven zal ook een slaatje willen slaan uit de situatie. Kortom: verschillende belangen, chaos dus. En hoe stelt de 'nieuwe' Afghaanse staat zich daar tegenover op? Kunnen ze eigen belangen op de agenda krijgen? In samenhang hiermee natuurlijk ook de vraag welke belangen de staat vertegenwoordigt.

De vraag is ook in hoeverre ideologische motieven van de Westerse landen een rol spelen in het opzetten van het programma. Staan we de Afghaanse boeren bijvoorbeeld toe dat ze doorgaan met de traditionele papaverteelt? Het lijkt me dat de Amerikanen het geld in willen zetten in de grote strijd tegen drugs en terrorisme. Dus die zullen geen Afghaanse papaverteelt toestaan. De belangen van de donoren corresponderen dus niet met de belangen van de lokale bevolking. Dat herbergt een groot risico.

Een vergelijkbaar verhaal gaat op voor de institutionele ontwikkeling. Het is mooi dat ze daar in willen investeren, maar je moet je natuurlijk wel realiseren wat voor soort staatsapparaat je wilt. De ervaring leert dat je instituties niet zo maar cre?ert, een opvatting die nogal leeft in donorkringen. De Amerikanen zullen vooral ook garanties willen dat Afghanistan niet opnieuw een vrijhaven voor terrorisme en drugs wordt. Ze geven het geld dus voor hun eigen bestwil, het belang van de Afghanen zou wel eens niet op de eerste plaats kunnen staan.

Ik begrijp dat er ??n orgaan komt om het geld te verdelen. De Verenigde Naties zullen daar wel een belangrijke rol in gaan spelen. Maar dat is geen garantie voor succes. Ze zullen wel met een prachtig Marshall-plan komen, maar ik blijf voorlopig sceptisch over de kansen op succes. Je ziet in Afrika hoe het kan aflopen als je te weinig rekening houdt met de lokale omstandigheden. We geven daar al jaren hulp, maar dat heeft nog niet erg veel opgeleverd. Het geven van veel hulp betekent niet automatisch dat de bevolking er veel mee opschiet." | K.V.

Re:ageer