Wetenschap - 24 oktober 2002

Commentaar: Donormoeheid

Commentaar: Donormoeheid

De hongersnood in Zuidelijk Afrika is nog maar net bekend of het Amerikaanse hulpagentschap USAID waarschuwt voor een nieuwe hongersnood in maart volgend jaar. USAID heeft een speciaal systeem ontworpen, het Famine Early Warning System, dat voorspelt dat vijftien miljoen mensen in Ethiopi? en Eritrea tegen die tijd te weinig te eten zullen hebben. De organisatie klaagt dat westerse overheden onvoldoende hulp willen geven en wijdt dat aan donormoeheid. Ook bij het publiek lijkt de bereidheid om te geven af te nemen. In 1985 werden bijvoorbeeld voor een soortgelijke hongersnood nog grote benefietconcerten als Band Aid en Life Aid georganiseerd. Zijn we het geven moe?

Prof. Georg Frerks, bijzonder hoogleraar Rampenstudies bij Wageningen Universiteit:

"Er is een algemene trend dat de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking, en dus ook voor noodhulp, internationaal gezien afgenomen zijn. Nu wordt al snel geroepen dat er sprake is van donormoeheid. Maar het is de vraag of de bereidheid van donoren om te geven ook daadwerkelijk afneemt. Er is bijvoorbeeld beweerd dat er in Nederland maar een keer per jaar een grote publiekscampagne op de televisie gevoerd kan worden, omdat de bevolking anders niet meer wil geven. Maar dat is onjuist gebleken. Ook nu nog vinden veel burgers het onaanvaardbaar dat er grote verschillen in welvaart in de wereld zijn en geven ze daarom ook geld. Ook overheden zullen, als puntje bij paaltje komt, altijd over de brug komen met noodhulp. Probleem is dat het dan vaak al te laat is. De juiste kritiek is dan ook niet dat er niet gegeven wordt, maar dat dit te laat gebeurt. Overheden reageren niet op de uitkomsten van wetenschappelijke modellen die honger voorspellen. Het early warning systeem van de USAID is zeer betrouwbaar. Op basis van de prijzen van landbouwproducten, de voedselvoorraden die er in het land aanwezig zijn, de deviezen die een land heeft om voedsel te kopen en het klimaat van een land, kan goed voorspeld worden of er een noodsituatie zal ontstaan of niet. Maar daar luisteren overheden of politici vaak niet naar. Die reageren pas als er stervende baby'tjes op de televisie komen. Men reageert niet op de wetenschap, maar op wat wel rampenpornografie is genoemd.

Wat ook een rol speelt is de verdeling van aandacht over andere internationale onderwerpen. Politieke agenda's kunnen maar een beperkt aantal zaken bevatten. Ook de media spelen een grote rol in de bereidheid van donoren en overheden om te geven. Op dit moment is er meer aandacht in de media voor de oorlog tegen terrorisme dan voor honger. De Verenigde Naties zijn niet geslaagd in hun poging het armoedeprobleem en verdelingsvraagstuk in de wereld te koppelen aan de oorlog tegen terrorisme. Die wordt nu vooral als een militaire kwestie gezien, en dat mag miljarden kosten." | J.T.

Prof. Georg Frerks hield op maandag 21 oktober zijn oratie als bijzonder hoogleraar conflictpreventie en conflictbeheersing bij de Universiteit Utrecht. Daarnaast blijft hij bijzonder hoogleraar Rampenstudies in Wageningen en hoofd van de Conflict Research Unit van Instituut Clingendael.

Re:ageer