Wetenschap - 5 april 2001

Column: Was het vroeger nou echt zoveel beter?

Column: Was het vroeger nou echt zoveel beter?

Nederland bestond natuurlijk nog niet, maar laten we niet te klein denken. Gondwanaland. Afgaande op artist's impressions bestond dit uit een soort kruising tussen de Biesbosch en het Sumatraans regenwoud: nat, zompig en een zweterige atmosfeer. Her en der schieten de voorlopers van het hedendaagse tropisch hardhout reeds uit de grond. Diverse dino's bevolken de elementen en doen wanhopige pogingen om zich staande te houden, een niche te veroveren of zich aan te passen. Het is een komen en gaan van beesten, variaties, ondersoorten, families, de een is nog niet uitgestorven of een ander pikt zijn plek al in.

In de loop der tijd voltrekken zich diverse rampen. Overstromingen, meteorietinslagen en vulkaanuitbarstingen passeren de revue. Het klimaat verandert drastisch, de dino's leggen met z'n allen het loodje en maken plaats voor de wat kleinere diersoorten. Ergens in de gang der zaken verzakt de stand van de aardas per ongeluk een beetje en vergeet vooral het uit elkaar scheuren van het oercontinent niet. Nieuwe puisten en littekens verschijnen op het oppervlak van ons planeetje: de Himalaya, de Alpen, de grote Afrikaanse Slenk... Tussendoor zijn er natuurlijk de wat kleinere veranderingen, behorende tot de normale dynamiek van het leven: vulkaanuitbarstinkjes, het geboren worden en weer verdwijnen van eilanden, verschuivende neerslagpatronen en wandelende isothermen. Nog niet zo heel lang geleden reikten de gletsjers tot halverwege Nederland en was de Noordzee bezaaid met ijsschotsen.

Over een poosje zal het weer wat warmer worden op aarde. De deskundigen zijn het daar toch wel over eens. Nog niet helemaal over de oorzaak, maar dat doet er nu even niet zo veel toe. De klimaatverandering heeft haar eerste schreden reeds gezet. Laat dit echter geen reden tot schrik zijn. Ik schrijf dit op de eerste echte lentedag, en ik heb met eigen ogen gezien dat zo'n klimaatverandering voor een heleboel Nederlanders waarschijnlijk meer goed dan kwaad zal doen. Daarnaast past ons, gezien de geschiedenis, eerder een houding van blijde verwachting dan van schrik en treurnis. Want zeg nou eerlijk, is de natuur er nou zo veel slechter op geworden, na al die ernstige rampen uit haar lange geschiedenis? Ze is veranderd, dat wel. Zodanig zelfs, dat het zeldzaam is wanneer een diersoort die toen voorkwam, dat nu nog steeds doet. Levende fossielen noemt men dat. Soms denk ik wel eens dat we het liefste elke diersoort tot levend fossiel zouden maken. Met man en macht proberen we te voorkomen dat de reuzenpanda en zeggekorfslak verdwijnen. Heeft iemand er ooit wel eens over nagedacht dat het misschien wel goed is wanneer de reuzenpanda eindelijk eens uitsterft? Dat klimaatverandering en het verdwijnen van habitat niet per definitie negatief hoeven te zijn? We lijken wel zeurende bejaarden: 'Vroeger was alles beter, laten we alsjeblieft ons uiterste best doen om ervoor te zorgen dat er niets verandert. Vergrast de Veluwe? Gruwelijk!'

Stilstand is achteruitgang, zeggen we. Maar diep van binnen zijn we hopeloze nostalgici...

Vincent Schut

Re:ageer