Wetenschap - 1 januari 1970

Cisgene aardbei is verrijkt met aardbei

Onderzoekers van Plant Research International hebben stukjes erfelijk materiaal van de aardbei verknutseld en opnieuw in het genoom van de vrucht gebracht. Het eindproduct is niet alleen een volkomen nieuw soort genetisch gemodificeerd organisme, maar ook een aardbei die geen last meer heeft van de schimmelziekte Botrytis cinerea of vruchtrot.

Alle aardbeien maken een eiwit aan waardoor de ziekteverwekker niet meer zo makkelijk de aardbei in kan komen, vertelt promovendus drs Jan Schaart. ‘Botrytis dringt door celwanden heen dankzij het enzym polygalacturanase, dat de suikerketens in de celwand afbreekt’, zegt de onderzoeker. ‘De normale aardbei probeert zich daartegen te verdedigen door een eiwit aan te maken dat het enzym van de schimmel blokkeert.’
Uit proeven van Schaart is gebleken dat die enzymblokker prima werkt, maar dat de aardbei die van nature onvoldoende aanmaakt om aanvallen van botrytis af te weren. Het natuurlijke gen dat de blokker aanmaakt staat een paar dagen aan, en slaat daarna weer af. Of genen aan- of uitstaan is het werk van genetische schakelaars, die onderzoekers promotoren noemen.
‘We hebben toen uit het DNA van de aardbei een andere genetische schakelaar gehaald, waarvan we wisten dat hij langere tijd aanstond’, zegt de promovendus. ‘Die hebben we aan het gen voor de enzymblokker geplakt, die we ook uit het aardbeigenoom hebben gehaald. Daarna hebben we de nieuwe combinatie teruggezet van het DNA van een aardbei.’
Het bijzondere van Schaarts nieuwe aardbei is dat hij uitsluitend heeft gewerkt met stukjes genetisch materiaal die al van nature in de aardbei voorkomen. Dat is iets nieuws, want in andere gevallen gebruiken onderzoekers onderdelen uit andere organismen. De reden om dat dit keer anders aan te pakken was een Europees sociologisch onderzoek, waaruit bleek dat consumenten minder moeite met genetisch veranderde organismen zouden hebben als die geen soortvreemd erfelijk materiaal gekregen hebben. Die zouden dan niet langer ‘transgeen’ heten, maar ‘cisgeen’. Zowel Schaarts project als het sociologische onderzoek maken deel uit van hetzelfde EU-project naar genetische modificatie.
Of de nieuwe aardbei ook echt resistent is tegen botrytits, weet Jan Schaart nog niet helemaal zeker. ‘In Noorwegen loopt nu een proef in een kas waar onderzoekers botrytis hebben losgelaten’, zegt hij. ‘Ik verwacht binnen een paar weken meer te weten. Maar ik heb er een goed gevoel over.’ / WK

Jan Schaart is op 3 november gepromoveerd bij prof. Evert Jacobsen, hoogleraar in de Plantenveredeling.

Re:ageer