Wetenschap - 15 september 2011

CSI Wageningen

Genetisch plantenbewijs geaccepteerd in de Nederlandse rechtszaal. Zaden koppelen verdachte aan ­moordplek.

9-autogras.jpg
Zijn haren wapperen niet camerageniek in de wind en hij draagt geen leren jack met zonnebril. René Smulders, onderzoeker bij Plant Research International lijkt niet weggelopen uit een CSI-aflevering. Toch helpt hij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) bij moordzaken door de herkomst van plantensporen te onderzoeken. Smulders en collega's publiceren één van de eerste genetische plantenbewijzen die in de Nederlandse rechtszaal zijn gebruikt in Forensic Science International: Genetics.
Modelsoort
In een moordzaak was Smulders' team door het NFI gevraagd om de plantenresten op de auto van de verdachte te vergelijken met de flora rond de vindplaats van het lichaam.  
Eerst moest een 'modelsoort' gekozen worden. Een lastige overweging, aldus Smulders.  De modelsoort moet veel voorkomen en regelmatig sporen op bewijs achterlaten. De keuze viel op gewoon varkensgras, een soort met nog een ander voordeel: individuele plantjes bevruchten doorgaans zichzelf en kruisen zich slechts af en toe met andere types. Hierdoor zijn er lokale gebiedjes met weinig genetische variatie terwijl er over grotere afstanden meer verschil bestaat. Smulders: 'Dit geeft een goede balans tussen het vinden van een perfecte match en tegelijkertijd zorgen dat deze iets zegt over de locatie.'
Varkensgras
De onderzoekers zochten varkengras in de achtertuin van de verdachte en  op enkele referentielocaties. Smulders vergeleek de genetische 'vingerafdruk' van het bewijsmateriaal vervolgens met de verzamelde monsters. De genetische barcodes van planten lijken enigszins op de menselijke DNA-profielen. Bij mensen wordt hiervoor de lengte van herhalende stukken DNA bekeken. Smulders 'verknipte' daarentegen het plant-DNA willekeurig met speciale knipenzymen. Grotere genetische verschillen leiden vervolgens tot een heel ander knippatroon . Als de fragmenten dan op lengte worden gesorteerd ontstaat een soort barcode.
Domper
Uiteindelijk moest blijken of de genetische barcodes van de verschillende plantmonsters aan elkaar gelinkt konden worden. Smulders: 'Het was spannend of dit identiek zou zijn.' Het onderzoek leverde in eerste instantie geen perfect match op, een domper. Maar de statistiek koppelde de ­zaden uiteindelijk toch heel ferm aan de ­begroeiing op de vindplaats van het lichaam. Hoe het afgelopen is in de rechtszaal? De verdachte blijkt niet veroordeeld, maar aan Smulders' onderzoek heeft het niet gelegen: 'De rechter heeft het bewijs geaccepteerd.'
 

Re:ageer