Organisatie - 4 juni 2009

‘CONCENTRATIE IN VOEDSELKETEN ONVERMIJDELIJK’

Vion kocht de afgelopen jaren het ene na het andere bedrijf op en groeide uit tot Europa’s belangrijkste vleesleverancier. Volgens topman Daan van Doorn is deze schaalvergroting onvermijdelijk. Hij legt uit waarom partnerships met supermarkten cruciaal zijn in de nieuwe marktordening van de voedselvoorziening. ‘Doordat wij vraag en aanbod afstemmen, krijgen boeren meer zekerheid.’

VION-topman Daan van Doorn:'Door onze omvang kunnen wij een sterke partner zijn'.
VION-topman Daan van Doorn:'Door onze omvang kunnen wij een sterke partner zijn'.

Foto: VION

Zes jaar geleden maakte Van Doorn, samen met onder andere voorman Antoon Vermeer van landbouworganisatie ZLTO en bestuursvoorzitter Aalt Dijkhuizen van Wageningen UR, een analyse van de ontwikkelingen op de voedselmarkt. ‘We zagen dat de voedselmarkt zou veranderen van aanbodgedreven naar vraaggestuurd. We moesten dus kijken naar de ontwikkelingen aan de vraagzijde: wat wil de consument, wat doen de afnemers?’
Hij laat de top 10 van supermarkten in de wereld zien. Daarin staan naast nummer één Wal-Mart (VS) ook Tesco (Engeland), Carrefour (Frankrijk) en Albert Heijn. Door overnames zijn dat grote jongens geworden met een ijzersterke marktpositie en een grote buying power. Op een tweede lijstje staan de belangrijkste restaurant- en cateringsketens in de wereld, zoals McDonald’s en Burger King. En op het derde lijstje staan de grootste voedselproducenten, waaronder Nestlé, Danone, Cargill, Unilever en Heineken. De teneur: door fusies en overnames zouden per segment tien grote wereldspelers overblijven. ‘Dat is de dynamiek’, zegt Van Doorn, ‘en die ontwikkeling is nog iets sneller gegaan dan we zes jaar geleden dachten.’

VARKENSCYCLUS
Om een volwaardige partij te zijn voor die grote afnemers moest de vleessector worden gebundeld. ‘Positie innemen tussen boer en markt’, noemt Van Doorn het. In die tijd kende Nederland nog vele regionale slachterijen en vleesverwerkers. De beroemde varkenscyclus veroorzaakte prijsfluctuaties, waarbij de varkensboeren dagelijks de slachterij uitkozen met de beste prijs. Dat leidde wisselend tot overaanbod en lege slachthaken.
Met eigen vermogen van zijn toenmalige bedrijf Rendac, geld van ZLTO en leningen van banken kocht Van Doorn de afgelopen jaren slachterijen en vleesverwerkers in Nederland, Duitsland en Engeland, die onder de naam Vion gingen opereren. Vion verwerkt inmiddels 57 procent van het Nederlandse varkens- en rundvlees en is de tweede vleesverwerker in Duitsland. Met de overname van het Britse Grampian is een belangrijke doelstelling, marktleider voor vers vlees in de driehoek Berlijn-Parijs-Londen, van het vleesconcern gerealiseerd. De totale omzet van Vion bedraagt inmiddels een kleine tien miljard euro per jaar, waarmee het de op een na grootste vleesverwerker ter wereld is.
Hiermee is Vion een gelijkwaardige partner voor de retailers, zegt Van Doorn. Hij wijst nog eens op de top 10. ‘Ze zijn allemaal klant van ons.’ Hij noemt twee belangrijke redenen daarvoor. Door de schaalgrootte werkt Vion efficiënt, waardoor de kosten laag zijn. En naast vlees verwerken doet Vion aan logistiek en distributie, waardoor ze het gehele traject vanaf de boerderij tot aan de winkel of cateraar voor zijn rekening neemt.

PARTNERSHIPS
Ook tijdens de recessie zal de concentratie die Van Doorn beschrijft doorgaan, voorspelt hij. Daarmee verdwijnt de voedselmarkt zoals we die kenden, met veel aanbieders en veel afnemers. ‘Ik verwacht dat er over enige jaren drie grote vleesverwerkers in Europa zijn.’ De fusies en overnames in Europa worden wel getoetst om te zorgen dat consumenten niet de dupe worden. Maar wat de gevolgen zijn voor boeren en tuinders, speelt geen noemenswaardige rol bij de beoordeling. Deze producenten klagen de laatste jaren dat ze te weinig ontvangen voor hun vlees, melk, groenten en aardappelen, afgezet tegen de prijs die de consument in de supermarkt betaalt. Een deel van de boeren vindt dat boerenorganisaties en bedrijven als Vion tegenmacht moeten organiseren om een betere prijs te bedingen bij de supermarkten.
Van Doorn gelooft niet in die strategie. ‘Het gaat er niet om dat wij de Europese markt beheersen. Dat is geen doel en het lukt je nooit, gelet op de sterke positie van de retailers en het mededingingsbeleid van de EU. Nee, het gaat om partnerships met de retailers. We willen bijvoorbeeld dat een marktleider als Tesco tegen ons zegt: jullie kunnen de volledige vleesleveranties voor ons doen.’
Door dit soort partnerships wordt de markt gereguleerd en dat is goed voor de boeren, vervolgt Van Doorn. ‘Wij bepalen de prijs niet, maar we hebben wel stabiliteit in de markt gebracht. Er ontstaat meer zekerheid voor de boeren die aan ons leveren omdat wij het aanbod afstemmen op de vraag. We zijn nu in een overgangsfase en zien nog steeds de perikelen uit het oude model, waarbij afnemers en leveranciers wekelijks gevechten leveren om de prijs. Ondertussen krijgen onze grote afnemers steeds meer behoefte aan een betrouwbare partner die grote pakketten aan hen levert. Als je als retailer 100 miljard aan voeding omzet, wil je niet met duizenden verschillende leveranciers werken. Je wilt sterke partners. Door onze omvang kunnen wij dat nu zijn.’ DE NIEUWE MARKTLEIDERS
Door fusies en overnames komen er steeds minder bedrijven in Nederland die de voedselvoorziening reguleren. De twee grote zuivelconcerns, Friesland Foods en Campina, kregen eind vorig jaar toestemming om te fuseren, zodat Nederland nog één grote zuivelonderneming kent. Vrijwel alle kalverhouders in Nederland leveren hun dieren aan de Van Drie Groep, die een monopolie heeft bij de levering van kalfsvlees. En Vion is marktleider op het gebied van varkens- en rundvlees.
Door de nieuwe marktordening krijgen de marktleiders meer invloed op de voedselproductie. ONDERZOEK
Door zijn schaalgrootte kan VION meer onderzoek laten uitvoeren bij Wageningen UR. Zo vonden voedingsonderzoekers een manier om het zoutgehalte in bacon terug te brengen, zonder dat de smaak wordt aangetast. ‘De wetgeving op dit vlak wordt binnenkort aangepast in het kader van de volksgezondheid. Door het onderzoek zijn we op tijd klaar om goede bacon met minder zout te kunnen leveren’, zegt Van Doorn
Ook voert Wageningen UR nu genetisch onderzoek uit voor VION om de berengeur, die vrij kan komen bij het braden van vlees van mannelijke varkens, uit de slachtvarkens te selecteren. Daarmee zou de praktijk van de berencastratie (inmiddels verdoofd) geheel achterwege kunnen blijven.

Re:ageer