Organisatie - 1 januari 1970

'Broomverbindingen snel verbieden'

Het grootschalige gebruik van broom- en fluorverbindingen kan uitgroeien tot een milieuprobleem dat vergelijkbaar is met de DDT- en PCB-vervuiling in de jaren zeventig. De Europese Unie zou daarom het gebruik van grote groepen van deze stoffen moeten verbieden. Daarvoor pleit de nieuwe hoogleraar Analytische milieuchemie, prof. Jacob de Boer, in zijn inaugurele rede op donderdag 13 oktober.

De Boer roept de milieuproblemen met DDT, PCB en andere chloorverbindingen in de jaren zestig en zeventig in herinnering. Van de stoffen werd lang gedacht dat ze veilig waren, maar ze bleken zeer slecht afbreekbaar en hoopten zich op in de voedselketen. Nadat bekend werd dat de chloorverbindingen onder andere zorgden voor grootschalige sterfte onder roofvogels staan ze wereldwijd op een zwarte lijst. De Boer waarschuwt nu dat de vervangers soms erger zijn dan de kwaal.
Broomverbindingen zitten onder meer in brandvertragers, fluorverbindingen in de waterafstotende laag van regenkleding en pizzadozen. De broom- en fluorverbindingen hopen zich snel op in het milieu. Een Zweedse studie heeft bijvoorbeeld laten zien dat het gehalte van de broomhoudende vlamvertrager PBDE in Zweedse moedermelk exponentieel stijgt. Ook de concentratie van aan een aantal fluorverbindingen in het milieu groeit snel. De Boer: 'Eigenlijk is het onbegrijpelijk dat we met de ervaringen uit de jaren zeventig in ons achterhoofd, deze stoffen op zulke grote schaal toepassen. Als fabrikanten nu bij de overheid toestemming zouden vragen voor het gebruik van die stoffen zou dat ongetwijfeld worden afgewezen, alleen al omdat de stoffen zich ophopen in het milieu. De toxiciteit hoeft dan niet eens aangetoond te zijn. Het probleem is echter dat de vergunningen voor het gebruik van deze stoffen bijna allemaal dateren uit de jaren vijftig en zestig. Er zijn destijds vele vergelijkbare stofjes gepatenteerd. Als een stofje wordt verboden, stapt de industrie over op een vergelijkbare stof, die lang geleden gepatenteerd blijkt. Ik pleit er daarom voor om het gebruik van hele groepen van stoffen te verbieden.'
Hoewel de milieuschade van de broom- en fluorverbindingen nog lang niet in de buurt komt van die van DDT en PCB in de jaren zeventig, zijn er volgens de nieuwe hoogleraar voldoende bewijzen dat de verbindingen schadelijk zijn. 'Ze zijn niet zo giftig als dioxine, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat ze invloed hebben op de hormoonhuishouding.'
Hij pleit daarom voor het ontwikkelen van veilige alternatieven voor de broomhoudende vlamvertragers. 'Natuurlijk moet je ook oog hebben voor de voordelen van de vlamvertragers. We zijn nu eenmaal omringd door plastic, dus zonder brandvertragers zouden er veel meer doden vallen door branden.' In zijn rede noemt de Boer bijvoorbeeld de recente bijna-ramp met een airbus op het vliegveld van Toronto. De honderden inzittenden danken waarschijnlijk hun leven aan vlamvertragers. 'Die zullen er vermoedelijk niet over klagen dat er broomverbindingen zijn vrijgekomen bij het blussen. Ik wil maar zeggen, het gaat natuurlijk om een afweging, maar in de chemie is zoveel mogelijk. Er moet toch iets beters te verzinnen zijn.' / KV

Re:ageer