Wetenschap - 11 augustus 2010

Brood bevat meer toxische gluten dan vroeger

De toename van het aantal coeliakiepatiënten in de afgelopen vijftig jaar is deels toe te schrijven aan een toename van bepaalde gluteneiwitten in moderne tarwerassen. Dat stelt Hetty van den Broeck, die de aanwezigheid van toxische gluteneiwitten in moderne en traditionele tarwerassen vergeleek.

Steeds meer Nederlanders lijden aan coeliakie, een auto-immuunziekte waarbij bepaalde gluten uit graanproducten zorgen voor ontstekingen van de dunne darm. Die leiden tot klachten als hoofd- en buikpijn, diarree, ondervoeding en bij kinderen tot groeistoornissen. ‘Rond de één procent van de Nederlanders heeft er last van en 95 procent daarvan is nog niet gediagnosticeerd. Als je het krijgt, gaat het nooit meer weg’, zegt Van den Broeck. De enige remedie is om geen toxische gluten meer binnen te krijgen.
 
Gericht veredelen
Ze vergeleek de aanwezigheid van twee bekende stukjes gluteneiwit waar patiënten ziek van worden, Glia-a9 en Glia-a20, in 36 moderne tarwevariëteiten van de veredelaar Limagrain en vijftig oude landrassen van het Centrum Genetische Bronnen Nederland (CGN). Bij de moderne rassen kwam maar één variëteit voor met een laag gehalte aan deze toxische gluteneiwitten, de rest had een hoog glutengehalte. Bij de traditionele rassen kwamen veel minder ziekmakende gluten voor. Ze publiceerde de resultaten eind juli in het vakblad Theoretical and Applied Genetics.
Tarweveredeling is niet de enige reden voor de toename van coeliakie, vermoedt Van den Broeck. Ook de toename van de tarweconsumptie en betere methoden om de ziekte vast te stellen verklaren de toename. Ze pleit voor gerichte veredeling om de hoeveelheid toxische gluten in broodtarwe naar beneden te brengen. ‘Er is nooit op glutenintolerantie gelet bij de veredeling van tarwe, alleen maar op opbrengst en bakkwaliteit.’
 
Hardnekkig
Het verlagen van de hoeveelheid gluten in broodtarwe is verre van eenvoudig. Er zitten meer dan vijftig verschillende Gliaa-eiwitten in een gemiddeld tarweras. Bovendien hebben de gluteneiwitten een belangrijke functie: ze maken het tarwedeeg luchtig en zijn noodzakelijk om het tarwedeeg te laten rijzen. ‘Je kunt ze er niet zomaar allemaal uithalen.’ Wel is het ene eiwit toxischer dan het andere. ‘Glia-a9 is een heel hardnekkig stukje gluteneiwit – daar reageert meer dan vijftig procent van de coeliakiepatienten op’, aldus Van den Broeck.
 
Medicijnen
In samenwerking met Limagrain gaan Wageningse onderzoekers proberen een nieuwe broodtarwe te ontwikkelen door tarwevariëteiten met minder toxische gluteneiwitten te combineren met oude rassen. De veredelingsfirma maakt deel uit van het Celiac Disease Consortium, waarin de plantenwetenschappers samenwerken met enkele academische ziekenhuizen  en bedrijven. ‘Het academisch ziekenhuis Leiden en DSM zoeken medicijnen tegen glutenintolerantie, wij proberen glutenintolerantie te voorkomen door veilige tarwerassen te ontwikkelen’, zegt de promovenda. Ze hoopt in november te promoveren op de ontwikkeling van coeliakie-veilige tarwe. ‘De aanknopingspunten zijn er. De grote vraag wordt: wat gaan de veredelingsbedrijven er mee doen?’

Re:ageer