Wetenschap - 1 juni 1995

Brascamp over duurzame landbouw

Brascamp over duurzame landbouw

Veefokker prof. dr E.W. Brascamp is voorzitter van het cluster Dierwetenschappen van de LUW, en van de onderzoekscommissie van het Wageningse instituut Animal Science (WIAS). Daarnaast bekleedt hij tal van nevenfuncties. Zo is hij lid van de commissie die de genetische modificatie bij dieren toetst en zit hij de Stichting Regelgeving Veeverbetering voor. Welke rol ziet hij voor zichzelf en WIAS weggelegd binnen de duurzaamheidsmissie van de Landbouwuniversiteit?


Schetst u eens een beeld van de voor u ideale landbouw.

Nou, dat weet ik eerlijk gezegd niet. Ik kom voort uit een beeld van de landbouw dat steeds technologischer wordt. Daarbij past grootschaligheid; mij spreekt dat heel erg aan. Ik heb daar helemaal geen negatieve gevoelens over. We zijn pas geleden met studenten naar Friesland geweest. Daar heb je een oud coulissenlandschap dat boeren in stand willen houden. Uitstekend. Maar ik merkte bij mijzelf toen we dat gebied uitreden richting Noordoostpolder dat ik de polder eigenlijk veel mooier vind. Ik voel me wel bij een gestroomlijnd vermeerderingsbedrijf met 300 zeugen. Die ondernemers weten heel goed waar ze mee bezig zijn; daar heb ik bewondering voor. Ik kan me verplaatsen als mensen dat te grootschalig vinden omdat de relatie dier-mens een stuk minder is. Maar dat het bij tomaten ook speelt, snap ik niet. Dat je een tomaat niet zou willen eten, omdat die in een torenflat is geproduceerd, is voor mij onbegrijpelijk."

Een kip legt driehonderd eieren per jaar. Een koe produceert tienduizend kilo melk in een jaar, en een zeug krijgt jaarlijks 22 biggen. In WIAS wordt onderzocht hoe die produktie nog verder opgedreven kan worden. Waar ligt de produktiegrens? Wordt die bereikt?

Je zou zeggen van wel, he. Om maar heel simpel te redeneren: je kunt je niet voorstellen dat een muis honderd kilo melk produceert in een jaar. Ja, ik bedoel, in die zin is het een onzinnige vraag. Mijn benadering is anders. Ik zou nooit zeggen dat wij de produktie opdrijven, omdat dat sowieso al een diskwalificatie is met een negatieve ondertoon. Laat ik eerst beginnen te zeggen hoe we er tegenaan kijken. Een koe produceert melk en je wilt dat hij gezond blijft. In de genetica kijken we wat de relaties zijn tussen melkproduktie, levensduur, ziekte en andere kenmerken. Op basis daarvan kunnen we voorspellen wat er gebeurt als je eenzijdig op melkproduktie selecteert."

Wordt er op het moment niet genoeg geproduceerd, is het niet voldoende?

Nou, dat weet ik eigenlijk niet. Naar mijn gevoel is dat hetzelfde als de vraag of ik voldoende geld verdien. Of jullie. Als je zegt ja, dan zit daar inderdaad veel in. Maar hoezo produceren we niet genoeg, wat bedoel je?"

Zijn er geen interessantere vraagstukken dan het verder optimaliseren van de produktie?

Ja, misschien wel, ja. Maar de rechtvaardiging van onze manier van werken is dat de kostprijs per kilogram melk geringer is en de energiekosten lager. Tot nu toe zijn er geen aanwijzingen dat we op grenzen stuiten."

Vindt u het goed om in het kader van duurzaam onderzoek te zoeken naar die grenzen?

Een interessante vraag is: hoe kun je voorkomen dat je grenzen bereikt. Kijk, als er niets in het gedrang komt, dan is er geen limiet. Tot nu toe zijn er wel negatieve bijeffecten gevonden, in de sfeer van afnemende weerstand tegen ziekten, en dat..."

Los je dan weer op met inentingen?

Laten we dat dan gezondheidszorg noemen."

Wat betekent voor u duurzame veehouderij?

Een systeem met een lange-termijntoekomst. Milieu in termen van mineralen, waarbij verliezen binnen redelijke grenzen gehouden worden. Voor mij hoeft het echter niet binnen een bedrijf volledig milieuverantwoord te zijn. Binnen de ecologische landbouw moet het bedrijf zichzelf helemaal kunnen bedruipen. Voer van eigen bedrijf, mest op eigen land. Ik weet niet of ik het helemaal juist heb, maar dat is voor mij te beperkt, omdat je samenwerking tussen bedrijven dan geen goed uitgangspunt vindt. Voor mij is dat juist voortreffelijk."

En hoe zit dat met dierenwelzijn?

Nou ja, ik heb daar geen duidelijke maatstaf voor, hoor. Ik weet niet hoe je een acceptabele grens bepaalt."

Abnormale gedragingen, is dat acceptabel?

Nee, dat is het niet. Het lijkt me redelijk dat dieren een aantal gedragspatronen kunnen uiten. Wat dat precies betekent, weet ik niet. Het is mijn vak niet. Ik voel me niet verantwoordelijk voor het kunnen adviseren over alles wat in de veehouderij gebeurt. Kijk, zonder wereldvreemd te willen zijn meen ik dat wetenschap een aantal inzichten oplevert waar veehouders vervolgens iets mee doen. En wat ze daar mee doen, is hun verantwoordelijkheid. Dat betekent dat ik geen universeel idee heb over alle aspecten van veehouderij, van wat er wel of niet zou moeten."

Dierlijk welzijn, in termen van het redelijk in staat zijn om natuurlijke gedragingen te kunnen uiten, vind ik een goed uitgangspunt. Maar daar komen zoveel vragen achteraan dat ik alleen algemeen kan blijven."

Waarom wordt nagenoeg geen onderzoek gedaan naar extensieve veehouderijsystemen?

Er wordt ook heel weinig onderzoek gedaan naar intensieve veehouderijsystemen. Ik heb het idee dat het meeste onderzoek dat we doen, kan worden vertaald naar intensief en extensief. De dingen die wij doen, zijn heel generiek. Het maakt niet uit waarvoor je het gebruikt."

Is onderzoek naar embryotransplantatie bij zeugen dan nodig in extensieve veeteelt?

Embryotransplantatie bij varkens is niet geintroduceerd voor produktieverhoging. Je kunt de gezondheidssituatie op bedrijven ermee verbeteren."

Zoekt men dan niet naar mogelijkheden om de embryonale sterfte tegen te gaan? Het zou toch mooi zijn als uit de twintig eicellen die ovuleren, niet twaalf maar achttien biggen werden geboren?

Bij de ontwikkelingsbiologen zit dat er denk ik niet achter. Maar binnen WIAS zijn er wel anderen die bij dit fundamentele onderzoek in die richting denken."

Welke alternatieven presenteert Zodiac voor legbatterijen wanneer die over 5 jaar verboden worden?

Ik geloof dat wij niet of nauwelijks naar gehele huisvestingssystemen kijken. Wij houden ons bezig met enkele fundamentele vragen over houderijsystemen. Zoals bijvoorbeeld de fysiologische verschillen tussen varkens die aangebonden zijn en varkens in groepen, om erachter te komen wat de problemen zijn. Wij houden ons niet bezig met het vinden van complete oplossingen. Dat hoort van oudsher thuis op de proefstations."

Waarom probeert men wel dieren aan te passen aan de huisvesting en niet omgekeerd?

Wordt dat eerste wel gedaan? We kijken wel hoe dieren zich aanpassen in een stressvolle omgeving, maar manipuleren de dieren niet voor dat doeleinde. Voor mij is dat overigens wel een relevante vraag. Ik denk dat het op zichzelf kan om dieren aan de huisvesting aan te passen, maar het wordt niet gedaan."

Binnen WIAS wordt veel onderzoek gedaan naar een efficiente benutting van mineralen uit het veevoer. Is het niet veel logischer om het mes in de veestapel te zetten?

Ja, dat zou best wel eens kunnen. Maar het zijn twee verschillende beslissingen, denk ik. Veronderstel dat de veestapel drie keer zo klein zou zijn; dan zou het nog steeds nuttig zou om te kijken naar efficientere benutting. Naar een efficient gebruik van grondstoffen zijn we altijd op zoek gegaan. Nu wordt daar vanwege de milieuproblematiek extra op gefocust."

Maar kunnen we niet beter twee lapjes vlees per week minder eten, net zo goed dat we beter minder kunnen vliegen, in plaats van de vliegtuigen energievriendelijker te maken?

Ja, dat is zo. Ja, ongetwijfeld. En daarmee los je natuurlijk een heleboel problemen op. De wereld is redelijk opgejaagd. Ik ben het daar wel mee eens, maar het is niet zo dat ik weiger om op een dag naar Kopenhagen te vliegen en terug. Ik doe tegelijkertijd wel het licht achter mij uit. Het zijn inconsequente reacties op de constatering dat het allemaal te veel is."

Zodiac gaat door met het ondersteunen van de intensieve veehouderij, die naast dieronvriendelijk ook nog eens ziektegevoelig is?

Nee, je koppelt dingen aan elkaar die niet gekoppeld horen te zijn. Wat wij proberen is om te begrijpen waarom dierstapels uberhaupt gevoelig zijn en ziek worden, in de zin van preventief werken. Als blijkt dat je daarvoor minder dieren per vierkante meter moet houden, dan is dat een oplossing. Hetzelfde geldt voor dierenwelzijn. Maar als dat niet hoeft, dan is er niets op tegen."

Koopt u wel eens bij de scharrelslager?

Ja, mijn dochter vindt dat lekkerder. Niet uit eigen motivatie, ik zou het voor mezelf niet doen."

Re:ageer