Wetenschap - 25 januari 2016

Botanische pareltjes in het zonnetje

tekst:
Roelof Kleis

Oude botanische boeken zijn vaak een feest voor het oog. Enkele van die pareltjes zijn onderwerp van een nieuw boek: Botanische Meesterwerken. Wageningse auteurs droegen een steentje bij.

De Koninklijke Nederlandse Botanische Vereniging is jarig. De oudste wetenschappelijke vereniging van ons land werd vorige week 170 jaar. Dat werd gevierd in Naturalis. Een flink aantal van de 251 leden was daar aanwezig en kreeg als cadeautje het boek Botanische Meesterwerken. Het jubileumboek, onder redactie van Eddy Weeda, Nils van Rooijen en KNBV-voorzitter Joop Schaminée, is een ode aan het botanische boek. In feite een ode aan de eigen uitgebreide collectie botanische boeken, die permanent is ondergebracht in de bibliotheek van Naturalis. In elf hoofdstukken belichten diverse auteurs de geschiedenis van het botanische boek. Veelal aan de hand van een fraai exemplaar.

Namens Wageningen doen hoogleraar Schaminée (Plantenecologie en natuurbeheer), Eddy Weeda (Alterra) en bijzonder hoogleraar Tinde van Andel (Etnobotanie) een duit in het zakje. Schaminée schrijft over de kunst van het illustreren en het appel- en perenboek Pomologia van Johann Hermann Knoop. Met dit boek begon volgens Schaminée de studie van de fruitkunde in ons land. Weeda behandelt het de 16de-eeuwse kruidboekschrijver Matthias de Lobel, de geschiedenis van Arnica en streekflora's.

Tinde van Andel duikt in de geschiedenis van de copaiba-olie aan de hand van de Historia Naturalis Brasiliae. Copaiba is een soort Haarlemmer-olie uit de hoek van de alternatieve geneesmiddelen. De olie komt van de copaiba-boom, die onder meer in Brazilië groeit. De Historia dateert uit de tijd dat Brazilië een wingewest van Nederland was en graaf Maurits er de scepter zwaaide. Van Andel onderzocht welke soort van het Copaifera-geslacht in de Historia is beschreven.

historia naturalis brasiliea.jpg

Die zoektocht werd bemoeilijkt door plagiaat, fouten en verkeerde interpretaties van vroegere auteurs. Van Andel beschrijft dat beknopt maar smakelijk in het jubileumboek. Ze las de originele publicaties in het Latijn, de Portugese vertalingen, bestudeerde schilderijen met planten die destijds in Nederlands-Brazilië zijn gemaakt en consulteerde de Braziliaanse
herbariumcollecties in zowel Kopenhagen als Naturalis. Om uiteindelijk toch met
vraagtekens achter te blijven.

Welke van de 26 in Brazilië voorkomende soorten van het geslacht Copaifera er in de Historia
is beschreven en afgebeeld, is niet met zekerheid te achterhalen. Copaiba-olie is tegenwoordig gewoon via internet verkrijgbaar. Volgens Van Andel gaat het ook daarbij om olie van onduidelijke herkomst. Verder onderzoek is volgens haar nodig. Al was het maar omdat de olie van sommige soorten effectief blijken te zijn tegen de ziekenhuisbacterie MSRA.

Het boek Botanische Meesterwerken is een uitgave van de
KNNV UIitgeverij. 


Re:ageer