Wetenschap - 1 januari 1970

'Bomen praten niet, ze ritselen'

Dr Maja Kooistra doet micromorfologisch onderzoek bij het Isric, en schrijft in haar vrije tijd boeken over communiceren met bomen. Kooistra zou niet weten waarom dat laatste botst met een wetenschappelijke houding. De meeste wetenschappers zijn bang voor gek te worden versleten, stelt ze. Maar als ze zouden willen, zou er veel te meten zijn aan het zielenleven van een boom.

Dr Maja Kooistra. / foto Guy Ackermans

U heeft twee boeken geschreven over communiceren met bomen. Wat hoort u als u met een boom praat?
'Het is natuurlijk geen letterlijk gesprek. Het is meer dat ik dingen gewaar word. Je kunt het vergelijken met het peilen van iemands stemming. Als iemand een kamer binnenkomt, die kwaad is of juist erg vrolijk, dan voel je dat, zonder dat je precies kunt zeggen hoe.
Een boom praat niet, hij ritselt. Ze kunnen heel veel doen met bijvoorbeeld de stand van het blad. Zo kunnen ze het geluid van de wind veranderen, en de sfeer. Wij vertalen dat via onze zintuigen.'

In uw boek beschrijft u een 'gesprek' met een iep. De iep laat u op verzoek zien wat er in het verleden gebeurd is op zijn standplaats. U beschrijft monniken en een kar die zich krakend door een beek baant. Is dat beeldspraak of ziet u dat echt?
'Dat zie ik echt voor me. Als ze me zouden vragen die kar aan te wijzen in een museum, zou ik hem onmiddellijk herkennen. Het is natuurlijk niet zo dat je de hele geschiedenis van een plek ziet. Het zijn flarden, een stukje geschiedenis, en dan is het weer weg.'

Waarom zouden bomen met mensen willen communiceren?
'Bomen zijn hele oude wezens. Zij wonen al minstens vierhonderd miljoen jaar op aarde. Zij zijn geweldige communicatoren. Ik denk dat dat komt omdat ze niet kunnen lopen. Maar het is ook niet zo dat ze specifiek contact zoeken met mensen. Ze communiceren ook met dieren en andere levende wezens.'

Wij denken met onze hersenen. Hoe denkt een boom?
'Hoe dat precies gaat weet ik niet.'

Zijn die zieleroerselen van een boom alleen te voelen door mensen die er in geloven, of zijn ze ook te meten?
'Ik denk dat je met gevoelige tensimeters heel veel zou kunnen meten aan bomen. Je kunt meten dat de druk in de stam verandert als een boom bijvoorbeeld schrikt. Ook andere processen zijn te meten, denk ik.
Je kunt de trillingen die door een boom gaat meten. Met je handen kun je al aan de bast voelen dat de turgordruk verandert. Als een boom erg schrikt gaat alle energie in een keer naar beneden. Dat merk je. Iemand die aan de andere kant van een boom staat, merkt wanneer er een mes in de bast wordt gestoken. Dat is niet de klap van het mes, maar de reactie van de boom.'

Als een wetenschapper met een metertje aan zou kunnen tonen dat bomen schrikken of blij zijn, waarom doet niemand dat dan? Een hard bewijs is toch een garantie voor een artikel in Nature?
'De wetenschap zit vast in één hoofdstroom. Je wordt voor gek versleten als je het over bewustzijn bij bomen hebt.
Ik heb in de loop van de jaren aan honderden mensen training gegeven. Onderdeel van die trainingen is dat je probeert contact te krijgen met een boom. Tien tot vijftien procent van de mensen lukt het niet om contact te maken. Die zie ik tegen zichzelf aanlopen. Maar zestig tot zeventig procent van de mensen pakt het wel op. Die vinden onafhankelijk van elkaar dezelfde resultaten. Dat is natuurlijk geen elektronische meting, maar als je dezelfde resultaten keer op keer herhaald ziet, is het wel statistisch relevant.
Mensen die niets voelen zijn volgens mij bang om hun wereldbeeld op zijn kop te zetten. Want het betekent natuurlijk nogal wat als je beseft dat ook andere wezens bewustzijn hebben.'

'Bomen zijn geweldige communicatoren. Ik denk dat dat komt omdat ze niet kunnen lopen'
U heeft lang bij Alterra gewerkt, en bent nu gastmedewerker bij het Isric. Hoe reageren collega's op uw ideeën?
'Vroeger zei ik wel eens iets, en dan merkte ik dat er vreemd tegenaan werd gekeken. Het aardige is dat dat een stuk minder is sinds ik boeken heb geschreven over communiceren met bomen. Mensen weten nu beter wat ik bedoel, denk ik.'

Bomen hebben een helende werking, en bevatten volgens u een schat aan informatie. Vroeger wisten mensen dat en maakten ze er op veel grotere schaal gebruik van. Waarom zouden mensen zo'n waardevol contact laten versloffen?
'Je moet bedenken dat mensen vroeger landbouw bedreven onder moeilijke omstandigheden. Het was echt een strijd om het hoofd boven water te houden. Bomen speelden daarin een natuurlijke rol. Ze waren nuttig als hakhout en als voer voor de dieren. Mensen hadden een veel nauwere relatie met bomen. Tot 1600 wisten de mensen daardoor veel meer van bomen.
Dat zijn we grotendeels kwijtgeraakt. Ik denk dat ook de kerk daarin een belangrijke rol heeft gespeeld. De kerk heeft eeuwenlang gevochten om een monopoliepositie te verwerven op spiritueel vlak. Dat hebben ze bijvoorbeeld gedaan door kruisbeelden en later kapelletjes te zetten bij de linden die van oudsher werden gebruikt in de vruchtbaarheidscultus. De aandacht werd zo verlegd van de boom naar de kerk.'

Als bomen denken en voelen, is het dan niet barbaars om ze om te hakken om er een deur van te maken?
'Nee, dat is geen probleem. De natuur is overvloed. In mijn tuin staat een grote kastanje, prachtig is hij. Na de vorige herfst staan er nu minstens tweehonderd nakomelingen in de tuin. Ik heb gezegd dat dat natuurlijk niet kan. Bomen begrijpen dat ze niet met zijn allen op een kluitje kunnen staan. Waar het om gaat is dat je ze met respect behandelt.'

Heeft u een favoriete boomsoort?
'Ik ben negentien keer verhuisd in mijn leven, en er waren altijd bomen in mijn omgeving waar ik iets mee had. Een favoriete soort heb ik niet. Het mooist zijn bomen die zichzelf kunnen zijn. Ik heb nu bijvoorbeeld een prachtige perenboom in de tuin, die echt perenboom staat te zijn. Geweldig. Daar kan ik erg van genieten.
Die dennenboompjes in de plantages op de Veluwe, daar heb ik echt medelijden mee. Een dennenboom moet lekker uit kunnen waaieren, die wil alle kanten op. Maar allemaal van die puberende dennetjes die dicht tegen elkaar staan te concurreren omdat wij toevallig rechte stammetjes willen hebben, dat is bedroevend. Of individuele ceders die in te kleine voortuintjes groeien. Een ceder hoort niet alleen te staan en heeft ruimte nodig.'

Twijfelt u wel eens aan het idee dat bomen kunnen communiceren?
'Nee, nooit. Ik heb het altijd vreemd gevonden dat andere mensen dat niet deden. Al van kleins af aan heb ik een bijzondere band met bomen. Ik dacht dat iedereen dat had. Ik twijfel er geen seconde aan dat bomen een schat aan informatie bevatten en heel communicatieve wezens zijn, maar ik voel me niet geroepen om het voor iedereen te bewijzen.
Ik heb geen bekeringsdrang. Het kan mij niet schelen wanneer mensen niet met bomen willen communiceren. Het leven kan al vol genoeg zijn zonder bomen. Die keuze moeten mensen zelf maar maken.'

Korné Versluis

Re:ageer