Wetenschap - 10 mei 2001

Bodemkundigen vinden hangende tuinen op vulkaanhelling

Bodemkundigen vinden hangende tuinen op vulkaanhelling

De bodemkundigen dr. Toine Jongmans en prof. dr. Nico van Breemen van het laboratorium voor Bodemkunde en geologie hebben hangende tuinen ontdekt aan de voet van de Arenal-vulkaan in Costa Rica. Een mossoort vangt hier vulkaanstof op en vormt zo groene tapijten langs de steile kliffen, waardoor zich een heel nieuw ecosysteem kan ontwikkelen.

Het levermos Nardia succulenta heeft op ingenieuze wijze de dorre, weinig uitnodigende vulkaan weten te koloniseren. Dat het mos op zulk terrein voorkomt en een pionier is, is al heel lang bekend, maar dat het met vulkaanstof een versterkte bodemlaag vormt, waardoor ook andere planten zich op de vulkaan kunnen vestigen, is een grote verrassing voor bodemkundigen en biologen.

Van Breemen: "We stuitten er toevallig op: groene tapijten vastgeplakt op rotsblokken en hangend langs verticale kliffen. We dachten eerst dat er tussen het mos verweringsmateriaal zat, maar toen we er een mes instaken, bleek het vulkaanstof te zijn."

Het mos krijgt regelmatig vulkaanstof aangevoerd tijdens de vele kleine erupties van de dertig jaar oude vulkaan. Rotsblokken rollen dan naar beneden en doen het stof opwaaien. Ook komt het stof naar beneden tijdens de frequente regenbuien. "Als het mos bedekt is met een laag stof, groeien er nieuwe scheuten doorheen die alles goed bij elkaar houden. Op die manier wordt het laagje voor laagje opgebouwd."

Het mos weet zich ijzersterk te redden in het extreem zure milieu van de vulkaan. De meeste andere planten hebben te veel last van het zwavel als ze de vulkaan willen koloniseren. Maar als het mos een bodem vormt en als de zwavel wegspoelt, kunnen ze het mos volgen.

De pakketten mos en vulkaanas bieden in eerste instantie kruidachtigen de mogelijkheid om zich uit te breiden op de vulkaanhelling. En op den duur zullen zelfs bomen gaan groeien op deze bijzondere bodems, denken Van Breemen en Jongmans. Ook mieren en andere insecten weten de hangende tuinen te vinden.

Het Nardia succulenta-mos is dus eigenlijk een soort 'ecosysteem-ingenieur', een pionier die de basis legt voor een geheel nieuwe plantengemeenschap. Van Breemen spreekt van een soort die een positieve feedback veroorzaakt, een plant die de bodem op zo'n manier be?nvloedt, dat hierdoor de plantengroei weer wordt versterkt. | H.B.

Re:ageer