Wetenschap - 1 januari 1970

Blaasprobleem doet zaad bezwijken

Blaasprobleem doet zaad bezwijken

Blaasprobleem doet zaad bezwijken


,,Te koud water maakt veel plantenzaden kapot’’, zegt ir Mireille
Claessens. ,,Ze kiemen slecht en brengen misvormde zaailingen voort. Vooral
zaden van subtropische planten zijn er gevoelig voor. Ik heb onderzocht hoe
dat precies in zijn werk gaat.’’
Maar als Claessens goed wil uitleggen wat ze heeft gevonden, moet ze
beginnen bij wat er gebeurt als zaad of eencelligen uitdrogen. ,,Sommige
organismen, zoals gist of de Afrikaanse plant Craterostigma pumulum, kunnen
95 procent van hun vocht verliezen en probleemloos overleven’’, zegt de
onderzoeker van de leerstoelgroep Fysische chemie en kolloidkunde. ,,Ze
schrompelen gewoon ineen. Het probleem dat de cellen daarbij moeten
oplossen is hun membraan. Door het vochtverlies wordt hun inhoud minder en
moeten ze dus hun membraan aanpassen. Die zit anders als een te grote jas
om de celinhoud.’’
Het ophelderen van dat proces is niet alleen academisch van belang. In
zaden van planten gebeurt hetzelfde. Ook die verliezen bijna al hun vocht.
En net als bij de Afrikaanse wonderplant of het gist worden die zaden
beschadigd als ze blootgesteld worden aan te koud water.
,,Je ziet dat de organismen twee oplossingen gebruiken’’, zegt de door STW
betaalde onderzoeker. ,,Ze rimpelen hun membraan, waardoor die bij een
zelfde oppervlak minder inhoud herbergt. En je ziet dat de membraan stukjes
van zich afsplitst in de vorm van blaasjes, en die afstoot naar de
celinhoud. Als het organisme weer water tot zijn beschikking krijgt, dan
ontvouwt de cel en neemt de membraan de blaasjes weer op.’’
Als zaden onder een te droge atmosfeer een te lage temperatuur water
krijgen, dan gaat die heropname van de blaasjes niet snel genoeg, maar
nemen de cellen wel hun portie water op. ,,De cel barst dan uit zijn
membraan’’, zegt Claessens.
In het eerste deel van haar dissertatie beschrijft Claessens hoe dat proces
er onder de elektronenmicroscoop uitziet. In een ander deel beschrijft ze
het proces via een model. Daaruit bleek dat koolwaterstoffen als alkanen
het scheuren van de membranen misschien kunnen voorkomen. ,,Het is wel erg
misschien’’, relativeert de onderzoeker. ,,De alkanen moeten aan het droge
zaad worden toegevoegd en hebben waarschijnlijk schadelijke bijwerkingen.’’
|
W.K.

Mireille Claessens promoveert op 19 november bij prof. Martien Cohen
Stuart, hoogleraar Fysische Chemie.

Re:ageer