Organisatie - 24 januari 2008

Bicanic/ ‘Ik zie studenten als mijn gelijken’

Tijdens zijn eerste jaar aan de universiteit van Zagreb raakte student Dane Bicanic bijna zijn interesse in de natuurkunde kwijt. ‘De docenten waren niet in staat om de grote middenmoot van studenten, waar ik ook bij hoorde, iets complex bij te brengen.’ Hij besloot het later zelf heel anders te doen. Met succes. Wageningse studenten riepen Bicanic op 10 januari uit tot docent van 2008.

111_achtergrond0.jpg
Er klinkt klassieke muziek in het kantoor van prof. Dane Bicanic. ‘Ik was nog even bezig met een artikel, klassieke muziek helpt daarbij’, verklaart de docent van het jaar. Zijn kantoor is versierd. Ballonnen hangen bij de deur en een bos bloemen staat op het bureau. Bij de leerstoelgroep Biofysica zijn ze kennelijk trots op hem. Zelf blijft Bicanic er bescheiden onder. ‘Ik weet dat er veel goede docenten rondlopen, en ik vraag me dan toch een beetje af waarom ze mij hebben gekozen voor de Leermeesterprijs boven al die anderen.’
Bicanic is in 1943 geboren in Zagreb, Kroatië. ‘Ik kom uit een familie waarin je werd gestimuleerd om je altijd goed in te zetten voor die dingen die je leuk en belangrijk vond. Duur speelgoed hadden we niet en we werden daarom gedwongen om aanspraak te maken op onze fantasie en improvisatievermogen. Dat is iets waar ik vandaag de dag nog de vruchten van pluk. Deze dingen neem ik bijvoorbeeld mee in mijn colleges en zelfs in mijn onderzoeken.’
De jonge Bicanic had drie passies: sport, natuurkunde en geneeskunde. ‘Docenten op mijn middelbare school zorgden er voor dat we praktisch voor alle disciplines warm liepen. Dit deden ze op een manier waar ik nu nog steeds diep respect voor heb. Het onderwijs werd op een speelse en toch serieuze manier gegeven. Na mijn middelbare school heb ik uiteindelijk voor natuurkunde gekozen. Simpelweg omdat ik van overtuiging ben dat je daarmee veel kan verklaren. Maar het begin van mijn universiteitstudie was niet wat ik ervan verwachte. Al mijn interesse en passie werd daar bijna in de vernieling geholpen door docenten die niet in staat waren om de grote middenmoot van studenten, waar ik ook bij hoorde, een complex iets als natuurkunde bij te brengen. Het eerste jaar op de universiteit, een belangrijke tijd voor een student, heb ik puur op doorzettingsvermogen uitgezeten. Dit is me gelukt door het vele sporten. Sport zou een integraal iets moeten zijn van elk leven, het leert je te vechten. Maar belangrijker nog, het leert je om te gaan met verlies en tegenslag.’

Multicultureel
Na zijn studie kreeg Bicanic een baan als onderzoeker in de aerodynamica in Zagreb. ‘Maar ik wilde eigenlijk toch meer. Ik ben uiteindelijk naar Norfolk in Virginia vertrokken om een studie Laserfysica te doen. Daar was ik op mijn plek. Niet alleen vanwege het mooie onderzoek dat we daar deden maar vooral vanwege de multiculturele omgeving, iets wat ik ook altijd in Wageningen terug heb kunnen vinden. De bibliotheken waren daar dag en nacht open en je kon er zelfs een dutje doen tussendoor, in een slaapzaal.’
Met een Amerikaans diploma op zak stuurde Bicanic een aantal sollicitatiebrieven naar Europa. ‘Ik koos voor een PhD-plaats in Nijmegen. Ze zochten daar iemand die een nieuw type laser wilde ontwikkelen. Dat was een uitdaging voor mij. En ik was als stagiair al twee keer eerder in Nederland geweest.’
Bicanic’ internationale ervaringen hebben nog steeds invloed op hoe hij werkt als onderzoeker. ‘Ik ben ingesteld om in teamverband samen te werken met verschillende instituten en universiteiten over de hele wereld. Vaak is dit de meest plezierige en ook de snelste manier om tot praktische oplossingen te komen. Onze onderzoeken kunnen het beste worden geclassificeerd als het bestuderen van fotothermische verschijnselen. We ontwikkelen nieuwe, op laser gebaseerde meettechnieken. Ik kan zeggen dat Wageningen UR mede dankzij dit onderzoek op de kaart staat als het gaat om photothermal science.’

Spiderman
Hoewel het laseronderzoek Bicanic’ passie is, doet hij lesgeven er niet zomaar even bij. ‘Na de ervaring op de universiteit in Zagreb heb ik altijd tegen mezelf gezegd dat als ik zelf les zou geven, ik dat nooit zou doen zoals sommige van de docenten daar. Je hoort als docent je studenten permanent te motiveren. Ik doe dat onder andere door studenten als mijn gelijken te zien. Ik leer ontzettend veel van ze, elke dag weer. Zo had ik onlangs een natuurkundig probleem dat werd geïllustreerd door Spiderman die van een dak sprong. Ik wou dit aan mijn studenten uitleggen, maar helaas kwam ik er niet uit. Ik heb het vraagstuk uiteindelijk toch tijdens een college voorgelegd. Er ging bijna meteen een vinger omhoog. Een student wist het antwoord. Ik heb hem gevraagd om naar het bord te komen en het uit te leggen aan mij en aan de klas. Als docent moet je je daar absoluut niet voor schamen. In tegendeel. Zo leren we tenminste iets van elkaar’, zegt Bicanic.
‘Hoewel onze universiteit het allemaal netjes voor elkaar heeft denk ik dat het goed is om voortdurend veel aandacht te blijven besteden aan de didactische vaardigheden van docenten. Zo houden niet alle docenten er rekening mee dat de aandachtsspanne van een student kort is. Je moet hem of haar constant bij de les zien te houden. Dit is juist binnen de exacte vakken niet makkelijk, maar dat maakt het tegelijkertijd wel uitdagend voor jou als docent. Tegelijkertijd moeten we ook eens accepteren dat niet iedereen les wil geven.’

Wc-rol
Het eerste wat Bicanic probeert als hij begint met een vak, is de spanning wegnemen. ‘Er moet een ontspannen sfeer hangen. Een sfeer die studenten in staat stelt makkelijk vragen te stellen zonder zich dom te voelen. Dat doe ik door mijn stof, die toch vaak als abstract wordt geschouwd, beeldend te brengen. Een goed voorbeeld is het in beeld brengen van het arbeidsenergie-theorema dat geldt voor de rotatie van vaste lichamen. Dat illustreer ik doormiddel van een wc-rol waar ik aan trek. Door te trekken aan een vel papier gaat de rol draaien. Verder probeer ik constant actueel onderzoek te betrekken in de vraagstukken die we behandelen. Dat houdt het stoffige van mijn vak’, vertelt de docent.
‘Fysica is niet moeilijk en dat ga ik jullie laten zien, zeg ik altijd. Een middel dat ik daar vaak voor gebruik is het integreren van actualiteit en de dagelijkse gang van zaken. Wat is bijvoorbeeld de invloed van straling op de gezondheid? Ook heb ik wel eens de neiging om naast Engelse woorden onbewust een woordje Kroatisch te laten vallen tijdens de Nederlandstalige colleges. Vooral als ik moe ben gebeurt dat. Dat is voor mij dan een kans om mijn studenten in het kort iets te vertellen over Kroatië en over andere voor hen interessante onderwerpen. Een college fysica kan ook best eens ergens anders over gaan. Uiteindelijk begrijpen de studenten en ik elkaar dan beter.’

Re:ageer