Wetenschap - 12 september 2002

Bibliothecaris Waaijers wil daadkracht en innovatie

Bibliothecaris Waaijers wil daadkracht en innovatie

'Het is nooit helemaal helder ?f en wanneer er iets besloten wordt'

In het jaarverslag van de bibliotheek neemt bibliothecaris dr Leo Waaijer hard stelling tegen de voortdurende reorganisaties en bezuinigingen die de instelling treffen. Als Wageningen UR een innovatief kenniscentrum wil zijn, dan moet het ook durven te investeren in een bijdetijdse en liever futuristische infrastructuur en beheer van die kennis. Maar dan moet er minder gepraat en meer gedaan worden.

De bibliotheek kan volgens Waaijers met 250.000 euro per jaar de ambitie van Wageningen UR waarmaken om een internationaal ontsloten, innovatief kennisnetwerk te ontwikkelen. Op de tafel in zijn werkkamer spreken de begrotingsconcepten voor de komende drie jaar andere taal. Opnieuw moet er twintig procent bezuinigd worden. Waaijers is veel tijd kwijt met puzzelen waar hij dat geld vandaan moet halen. "Negatief puzzelen, stukken weghalen", noemt Waaijers het zoeken naar bezuinigingen in zijn begroting. "Terwijl ik zo graag eens positief zou willen puzzelen."

De aanstelling van Waaijers als bibliothecaris vorig jaar was een ambitieuze en onverwachte stap van Wageningen UR. Waaijers had als bibliothecaris van de Technische Universiteit Delft binnen de universitaire bibliotheekwereld naam gemaakt als voorstander van elektronisch publiceren, het inrichten van een informatierijke werk- en studieomgeving, en als projectleider van de alom geprezen nieuwbouw voor de universiteitsbibliotheek. Binnen Wageningen zou hij de trekker worden van een net zo mooi, nieuw gebouw voor de bibliotheek - het Forumgebouw. Daarnaast zou hij zich gaan bezig houden met de innovatie van de kennisinfrastructuur binnen Wageningen.

De innovatieambities waren groot. "Wageningen zou er beroemd mee moeten worden", herinnert Waaijers zich. In het Strategisch plan van 1998 staat onder meer dat Wageningen UR zich in de toekomst gaat richten op een 'uitgebalanceerde basisinfrastructuur', "het realiseren van een uniforme toegang voor geheel Wageningen UR tot relevante informatiesystemen", en het "regelen van het beheer van informatieproducten". Ambitieuze plannen die moesten zorgen dat Wageningen bleef voorlopen qua kennisinfrastructuur.

Gouden kans

Het liep anders. Vorig jaar werd een reorganisatieplan

vastgesteld waarin in drie jaar tijd dertig procent werd bezuinigd. In 2002 kwam daar plotseling nog een bezuiniging van elf procent bovenop, en ook de toekomst ziet er niet rooskleurig uit. Waaijers is nu aan het puzzelen hoe bovenop deze bezuinigingen opnieuw twintig procent te snoeien, totaal meer dan zestig procent in drie jaar.

"Dat steekt." Meer wil de rustig overkomende, maar onderhuids waarschijnlijk getergde, Waaijers er niet over kwijt. Duidelijk is wel dat hij zijn ambities in het door bezuinigingen en reorganisaties bevangen Wageningen niet kan vervolmaken.

Wat Waaijers ook steekt is dat de bibliotheek is ingedeeld binnen het Facilitair bedrijf, waarmee het als het ware wordt gelijkgeschakeld met zaken als verwarming, glasvezelkabel, groenvoorziening en de kantines. Allemaal zeer nuttige en noodzakelijke dingen, vindt Waaijers, maar binnen een kennisinstelling als Wageningen UR zou een bibliotheek een centrale rol moeten spelen als drager en communicator van de identiteit van de instelling. "In Delft heb ik Amerikaanse visitatiecommissies meegemaakt die de kennisinfrastructuur nadrukkelijk lieten meetellen in hun oordeel over de kennisinstelling."

Dat kan niet met oude middelen en er zijn nieuwe middelen voor nodig. Het oude bibliotheeksysteem dateert bijvoorbeeld uit 1993, wat voor digitale systemen vergelijkbaar is met de prehistorie. "We willen nu een systeem dat op Oracle draait, dat is de standaard tegenwoordig." En voor slechts vijftigduizend euro kan de bibliotheek software kopen waarmee studenten en onderzoekers met een zoekopdracht tegelijkertijd zowel het internet als allerlei catalogi en databases op tekst kunnen doorzoeken. Maar het geld is er domweg niet.

Plannen om de kennisinfrastructuur te verbeteren zijn er genoeg. Het nieuwe Forum-gebouw is daarvan voor Waaijers het boegbeeld. Een multifunctioneel centrum waarin de interactie tussen onderwijs en informatievoorziening zowel digitaal als ruimtelijk kan worden vormgegeven. Een gouden kans voor Wageningen, vindt Waaijers. Wageningen Scholarly Publishing (WaSP) beschouwt Waaijers als een niet minder ambitieus project. Het is een soort digitale etalage waarin alle binnen Wageningen UR geproduceerde artikelen, rapporten, proefschriften en ander publicaties full text worden aangeboden.

Waaijers weet ook niet waarom de ambities van Wageningen UR zo anders zijn dan de dagelijkse werkelijkheid. Wellicht ligt het aan de diffuse structuur van Wageningen. "Het is nooit helemaal helder of er iets besloten wordt of wanneer er iets besloten wordt. Voor mij is dat ongrijpbaar. Het lijkt een beetje op Japan: er zijn twintig manieren om 'ja' te zeggen, maar ik weet niet welke 'nee' betekent. In Delft was het harder. Daar werden besluitvormingsmodellen gemaakt, en daar houdt iedereen zich ook aan."

Losse eilandjes

Wat waarschijnlijk ook meespeelt is het grote aantal losse eilandjes binnen Wageningen UR. Waaijers merkt dat sommige instituten verder zijn met de ontwikkeling van een kennisinfrastructuur dan andere. Grote, kapitaalkrachtige instituten als het LEI, ID-Lelystad en Alterra bezitten indrukwekkende internetsites, en publiceren vaak rapporten in complete vorm online. De bibliotheek wordt daarbij snel voor lief genomen - net als de verwarming, de groenvoorziening, enzovoorts.

Het is een vertoon van armoede, meent Waaijers. "De instituten hebben de neiging om alleen naar zichzelf te kijken. Ze hebben een aantal abonnementen en wat andere dingen, en meer hoeven ze niet. Ondertussen - en dat kan ik staven met onderzoek - maken ze wel zwaar en dankbaar gebruik van de kennisinfrastructuur van de bibliotheek. Maar dat willen ze niet weten, omdat dat in het debat beter uitkomt. Ik begrijp dat wel. Het komt ook wel door het eilanddenken binnen Wageningen UR. Het betekent wel dat ik aan die kant meer het debat moet voeren, terwijl men aan de kant van de universiteit meer gewend is aan de rol van de bibliotheek."

Als Wageningen UR doorgaat op de weg die het nu is ingeslagen, blijft er van de ambitieuze plannen voor de bibliotheek weinig over, aldus Waaijers. "De bibliotheek is nu gestript tot zijn dagelijkse taken. Maar we moeten meekomen in de nationale en internationale ontwikkeling van e-learning en e-publishing. Maar als je wijst op die ambitie, dan hoor je gezucht. Wie doet er nu wat aan?"

Martin Woestenburg

Bibliothecaris dr Leo Waaijers: "Wageningen lllijkt een beetje op Japan: er zijn twintig manieren om 'ja' te zeggen, maar ik weet niet welke 'nee' betekent" | foto Guy Ackermans

Re:ageer