Wetenschap - 1 januari 1970

Bewaking houtkap moeilijk te financieren

Dr Dirk Hoekman zit met een dilemma. Met ongeveer een half miljoen euro per jaar kan hij de illegale houtkap in Indonesië met radartechnieken constant bewaken. Maar financiering van zo'n doorlopend bewakingssysteem ligt moeilijk. 'Iedereen wil het systeem hebben, maar ik wil het onafhankelijk houden.'

Hier ligt een taak voor Nederland, én voor Wageningen, vindt Hoekman, want het systeem is ook toepasbaar in het Amazonegebied en de Afrikaanse bossen.
Hoekman werkt al 22 jaar bij de leerstoelgroep Bodemnatuurkunde, ecohydrologie en grondwaterbeheer aan radartechnieken en satellietbeelden die in kaart brengen hoe het staat met de tropische oerbossen. Dat is niet zo best, weet Hoekman. 'In Sumatra is het laaglandbos al verdwenen, op Borneo dreigt dat ook te gebeuren en in Indonesisch Papua zit de illegale houtkap ook in de lift. Vijftig tot negentig procent van de houtexport is illegaal. Als het eenmaal in de haven ligt, is het moeilijk meer te onderscheiden van legaal hout.'
Op de satellietbeelden die Hoekman laat zien, is met rood aangegeven waar wordt gekapt. Dat gebeurt legaal binnen concessies van oliepalmplantages, maar ook illegaal buiten de grenzen van die plantages en op plekken langs de rivier waar de houtdieven het hout snel kunnen transporteren. 'Je kunt bijvoorbeeld ook zien dat een bosconcessiehouder die veel bos exporteert helemaal geen bos meer heeft in zijn concessies', vertelt Hoekman. Die exporteur handelt dus in illegaal hout.
De radartechniek die Hoekman ontwikkelde, kan door wolken heen kijken, wat met de gebruikelijke satellietbeelden niet mogelijk is. 'De radar komt elke vijf weken over, en dan hebben we direct beeld. Het is wel gebeurd dat er vier dagen nadat we beelden kregen, arrestaties werden gedaan.'
Hoekman is helemaal klaar om zijn bewakingssysteem in te zetten in vijftien oerwoudparken in Indonesië - samen zo'n tien procent van het Indonesische grondoppervlak. Hij schat dat hij per jaar een half miljoen euro nodig heeft om het systeem operationeel te maken. Dat geld gaat voornamelijk zitten in het betalen van onderzoekers die de datasets van de radarbeelden interpreteren. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA levert de beelden voor weinig geld.
Hoekman's probleem is niet dat er geen interesse is voor zijn bewakingssysteem. De Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono zelf wil het graag in Indonesië inzetten, en de Wereldbank ondersteunt dit. Hoekman werkt al samen met het Wereld Natuur Fonds en de Borneo Orangutan Survival Foundation, die onlangs een grote campagne begonnen om de oerbossen van Borneo te behouden. De international Unilever toont ook interesse. Nederland is één van de grotere importeurs van palmolie, en Unilever heeft veel oliepalmplantages. Veel bos wordt illegaal gekapt voor zulke plantages, en Unilever heeft in het westen te maken met consumenten die milieuvriendelijke producten wensen.
Ook het geld is geen probleem, denkt Hoekman. 'Europa geeft nu per jaar zo'n veertig miljoen euro uit aan bestrijding van illegale houtkap, en de Engelse ontwikkelingssamenwerking DFID besteedt ook zoiets. In vergelijking daarmee is het halve miljoen peanuts.'
Het probleem is dat het doorlopende bewakingssysteem niet past bij de op kortlopende projecten gerichte houding van financiers, of dat nu overheden, banken of bedrijven zijn. 'Het valt buiten de criteria van de budgetlijnen', stelt Hoekman. Daar komt bij dat Hoekman streeft naar een onafhankelijk systeem. Als de financiering te sterk hangt op een bedrijf of overheid, dan loop je volgens Hoekman de kans dat die de data naar hun hand zetten.
Het mooiste zou zijn als Nederland, als grootimporteur van palmolie, de verantwoordelijkheid neemt en vanuit de ontwikkelingssamenwerking de bewaking van de oerwouden gaat betalen. 'Van de Nederlandse overheid kun je continuïteit en betrokkenheid verwachten. En het past in het beleid van ontwikkelingssamenwerking om de armoede te bestrijden, want dat is een belangrijke oorzaak voor illegale houtkap.'
Ook Wageningen UR kan zijn verantwoordelijkheid nemen. 'Het project past naadloos in het mission statement van Wageningen UR', meent Hoekman. 'Maar bestuurders komen pas in actie als er contracten getekend zijn en het geld er is. En er is geen tijd te verliezen. De 18 miljoen hectare oerbos in Borneo - vier keer het oppervlak van Nederland - is in 2020 verdwenen als we niets doen.' / MW

Re:ageer