Wetenschap - 1 januari 1970

Bestrijding gevreesde aardappelziekte komt in zicht

De veroorzaker van de gevreesde aardappelziekte, Phytophthora infestans – vrij vertaald: besmettelijke plantenverwoester – is nog steeds onkwetsbaar. Wageningse onderzoekers vorderen echter in hun zoektocht naar een middel tegen het organisme. Met gentechnologie hebben ze een kreupele Phytophthora gemaakt die de zwakke plek van de plantenverwoester kan verraden.

,,Het enige wat helpt tegen Phytophthora is aardappels om de week besproeien met bestrijdingsmiddelen’’, zegt dr Francine Govers van de leerstoelgroep Fytopathologie. ,,Zo voorkom je dat de ziekteverwekker de plant binnendringt. Daarom zijn de aardappeltelers ook de grootste verbruikers van bestrijdingsmiddelen binnen de landbouw. Dat kan veranderen als we een bestrijdingsmiddel tegen Phytophtora hebben.’’
Dat zo’n bestrijdingsmiddel er niet is komt doordat onderzoekers lange tijd hebben gedacht dat de plantenverwoester een schimmel was, en dus ook met fungiciden bestreden kon worden. ,,Dat was onjuist’’, zegt Govers. ,,Phytophthora is een oömyceet. Oömyceten staan net zo ver van schimmels als de mens. Vandaar dat middelen die schimmels bestrijden niet werkten.’’
De groep van Govers onderzoekt hoe zo’n bestrijdingsmiddel voor oömyceten eruit zou kunnen zien. In wetenschappelijk tijdschrift Molecular Microbiology schrijven Govers en haar onderzoekers dat ze daarbij een stap verder zijn gekomen door het maken van een mutant van Phytophthora infestans. De mutant maakte het G-alfa-eiwit niet meer aan, omdat het gen dat daarvoor nodig is niet meer werkt.
Veel organismen gebruiken G-eiwitten om signalen, die binnenkomen bij de cel binnenkomen via receptoren, door te geven aan het DNA, het erfelijke zenuwcentrum van de cel. Het G-eiwit is weer een complex van drie eiwitten, die G-alfa, G-bèta en G-gamma heten. ,,Het gericht uitschakelen van genen voor G-eiwitten in Phytophthora is iets nieuws’’, zegt Govers. ,,Er is wereldwijd nog maar vier keer over gepubliceerd. Drie van die publicaties zijn trouwens van ons.’’
Zonder het eiwit G-alfa kan de plantenverwoester geen planten meer infecteren, ontdekten de onderzoekers. ,,Phytophthora dringt planten binnen via zijn sporen’’, zegt Govers. ,,De sporen van Phytophthora kunnen zwemmen met twee zweepdraden. Zonder het eiwit G-alfa komen de sporen echter niet meer vooruit. Ze draaien rondjes.’’
Middelen die het G-eiwit van de plantenvernietiger aantasten zijn ongeschikt als bestrijdingsmiddel, beklemtoont Govers. ,,Omdat zoveel levensvormen G-eiwitten hebben zouden zulke bestrijdingsmiddelen letterlijk levensgevaarlijk zijn. Voordat je bestrijdingsmiddelen voor Phytophthora kunt maken moet je nog een stap verder gaan.’’
Die stap nemen de onderzoekers binnenkort. Ze analyseren de verschillen tussen het genetisch materiaal van de onschadelijke mutant en de intacte plantenverwoester. Als blijkt dat bijvoorbeeld een paar genen in de mutant niet meer werken, dan heeft een bestrijdingsmiddel dat die genen beschadigt bij intacte plantenverwoesters misschien hetzelfde effect als het uitschakelen van het G-alfa-eiwit. En dat middel is misschien wel een veilig bestrijdingsmiddel. | W.K.

Re:ageer