Wetenschap - 18 februari 2016

‘Bekijk financiële wereld als ecosysteem’

tekst:
Rob Ramaker

Economen moeten leren van de ecologie, klimatologie en andere wetenschappen die complexe systemen bestuderen. Zo kunnen ze meer inzicht krijgen in het ontstaan van zeepbellen en crashes die de maatschappij veel geld kosten.

Foto: Scott Beale

Dit betoogt een groep wetenschappers, waaronder Marten Scheffer, hoogleraar Aquatische ecologie aan Wageningen University, vandaag in Science.

Ruim 7 jaar geleden ging de Amerikaanse bank Lehman Brothers failliet en nam het wereldwijde financiële systeem bijna mee in zijn val. Zulke dreigende crashes en zeepbellen worden vaak niet van tevoren opgemerkt. En dat terwijl ze enorme schade aanrichten – de schade van de crisis van 2008 wordt geschat op 14 biljoen dollar – die vaak wordt betaald door de belastingbetaler. Niet gek dat beleidsmakers en centrale bankiers beter willen begrijpen hoe economische crises ontstaan en hoe je ze kan voorkomen of dempen.

Met de val van Lehman Brothers werd een domino-effect in gang gezet
Cars Hommes, hoogleraar Economische dynamica

Economen moeten hierbij leren van andere ‘complexe’ wetenschappen, zegt Cars Hommes, hoogleraar Economische dynamica aan de Universiteit van Amsterdam. Een van de lessen is het belang van netwerkstructuren. Zelfs wanneer individuele banken stabiel zijn, geldt dat niet automatisch voor het bankensysteem als geheel. Ook in de crisis van 2008 speelde dit financiële netwerk een rol. ‘Met de val van Lehman Brothers werd een domino-effect in gang gezet’, zegt Hommes, ‘en werden andere banken en financieel instellingen meegezogen in de crisis.’

Het werk van Marten Scheffer is een andere inspiratiebron. De Wageningse ecoloog ontdekte dat meertjes lange tijd troebel kunnen zijn om plotseling te ‘kantelen’ naar een nieuwe – heldere – situatie. Deze kantelpunten vind je op allerlei plekken, zoals migraineaanvallen en de vegetatie in regenwouden. Of bij een bankensysteem dat soepel lijkt te lopen maar plotseling toch crasht. ‘We zouden graag generieke indicatoren hebben van de veerkracht van zulke systemen’, zegt Scheffer, dus ‘een overal geldende indicator die laat zien dat het systeem een kantelpunt nadert.’

Mensen zijn continu bezig markten te voorspellen omdat je daarmee geld kan verdienen. Dat is iets wat bomen in de Amazone niet doen.
Marten Scheffer, hoogleraar Aquatische ecologie

Scheffer waarschuwt zelf voor één eigenaardigheid van financiële markten, ten opzichte van andere complexe systemen. ‘Mensen zijn continu bezig markten te voorspellen omdat je daarmee geld kan verdienen. Dat is iets wat bomen in de Amazone niet doen.’ Economen moet inderdaad rekening houden met het gedrag van individuele radartjes – zoals bankiers, handelaren, zegt Hommes. De uitdaging is dat hun gedrag minder rationeel is dan altijd gedacht. Zo zijn ze vatbaar voor kuddegedrag. Ook is menselijke gedrag niet zomaar te vertalen naar het gedrag van financiële markten, dat ontstaat uit de interacties tussen al die radartjes. ‘More is different’, zegt Hommes. ‘Dat weten we van complexe systemen.’


Re:ageer