Wetenschap - 26 februari 2015

Bedwelmen aan boord

tekst:
Albert Sikkema
2

Wakker Dier voert de laatste weken actie tegen het onverdoofd slachten van vissen. Net als de kippen en varkens moeten de vissen worden verdoofd voor de slacht, vindt de actiegroep. Kan dat? De meeste kweekvis in Nederland wordt al verdoofd aan de slachtlijn, stellen Wageningse onderzoekers, maar de wilde vis uit de Noordzee nog niet. Om ook de schol en haring aan boord van het vissersschip verdoofd te kunnen slachten, is eerst meer onderzoek in het lab en op zee nodig.

Volgens actiegroep Wakker Dier lijden vissen  als haring, schol en kabeljauw nu vreselijk  tijdens de slacht. Maar of vissen pijn voelen,  valt niet met zekerheid te zeggen, stellen  de onderzoekers Hans van de Vis (Imares)  en Marien Gerritzen (Livestock  Research). Ze doen al sinds 1997 onderzoek naar het  bedwelmen van vissen. 

Gerritzen heeft ook veel onderzoek gedaan naar landbouwhuisdieren  als varkens en kippen. Die hebben, net  als mensen, een centraal zenuwstelsel, waarbij de hersenen  zorgen voor de gewaarwording en ervaring van pijn.  Maar vissen hebben een heel andere hersenstructuur,  zonder prefrontale cortex. Daarom veronderstellen  enkele onderzoeksgroepen (een minderheid) dat vissen  geen pijn kunnen voelen. Andere groepen (de meerderheid)  vermoeden dat vissen op een andere manier dan wij  pijn kunnen voelen. ‘We weten maar weinig van de hersenen  van vissen’, vat Van de Vis het samen. Toch is het aannemelijk dat vissen pijn kunnen voelen.  Onderzoek naar het gedrag en de neurofysiologie bij  vissen levert aanwijzingen op dat vissen een bewustzijn  hebben. Daarom kunnen ze gebeurtenissen als positief  of negatief ervaren.

Zo kun je vissen gedrag aanleren. Als je herhaaldelijk het voeren van kabeljauw vooraf laat  gaan door een lichtflits en pas na een tijdsinterval de dieren  voert, treedt er verwachting op bij de vissen dat ze  voer gaan krijgen. Een kabeljauw kan dat verband drie  maanden onthouden. Uit ander onderzoek blijkt dat vissen  sociale interactie hebben, ze tonen gedrag dat duidt  op een rangorde. Bovendien reageren onverdoofde vissen  anders op prikkels dan verdoofde vissen en kun je dan  verschillen in hersenactiviteit meten, aldus Van de Vis.  Bij elkaar zijn dat sterke aanwijzingen dat vissen pijn  kunnen ervaren.  Daarom doen Gerritzen en Van de Vis onderzoek naar  de verdoving van vissen voor de slacht. Ze hebben inmiddels  zo’n twintig wetenschappelijke publicaties op hun  naam staan bij vissen als paling, meerval, zalm en tong.  ‘Toen we begonnen, was er niets. We hebben zelf de  apparatuur ontwikkeld voor het verdoven van de vissen.’  Ook de meetmethoden – ze meten de hersenactiviteit van  de vissen met eeg – zijn mede ontwikkeld door de onderzoekers.  Met die meetmethode lopen ze voorop in  Europa. 



Bij het bedwelmen aan boord gaan de vissen over een negatief geladen band, waarbij ze in contact komen met positief geladen lepels, waardoor ze bewusteloos raken.
Bij het bedwelmen aan boord gaan de vissen over een negatief geladen band, waarbij ze in contact komen met positief geladen lepels, waardoor ze bewusteloos raken.

Ze konden bijvoorbeeld aantonen dat verdoving  van paling met een stroomstoot leidde tot bewusteloosheid  van de vis, net zoals dat bij kippen plaatsvindt.  Als één ding duidelijk is geworden tijdens hun onderzoek  is dat je de vissen niet over één kam kunt scheren.  Paling en meerval zijn zeer verschillend, zalm en tong  ook. Hun hersenen verschillen, hun leefmilieu ook, dus  elke vissoort behoeft zijn eigen aanpak en verdovingstechniek,  zoals ook de behandeling van kippen en varkens  uiteenloopt. Bovendien moet je daarbij rekening  houden met de bedrijfsvoering van de vissers. Het verdoven  van wilde vis op zee, waar de vangst uit een groot net komt, stelt andere eisen dan het verdoven van kweekvis  op de lopende band in een slachthuis aan land.  De meeste Nederlandse kweekvis wordt inmiddels  verdoofd voor de slacht. Voor paling en meerval, samen  goed voor negentig procent van de Nederlandse kweekvis,  is een goede methode ontwikkeld om de vis te verdoven  aan de slachtlijn. Die trend zie je in meer Europese  landen. In Noorwegen en Engeland wordt de meeste  zalm verdoofd geslacht, vanwege wetgeving of omdat de  supermarkt dit verplicht stelt. Verder wordt de meeste  forel verdoofd, maar zijn er nog geen goede methoden  om zeebaars en zeebrasem te verdoven. Collega’s van  Gerritzen en Van de Vis in Spanje zoeken naar methoden  om ook een pijn- en stressvrije slachtmethode voor die  vissoorten te ontwikkelen. 

De wilde vis op zee, zoals de haring, kabeljauw en  schol, wordt echter nog niet verdoofd voor de slacht. Om  hiervoor de specificaties vast te stellen, voeren Gerritzen  en Van de Vis het onderzoeksproject ‘Bedwelmen aan  Boord’ uit. In opdracht van het ministerie van EZ en  samen met initiatiefnemer Ekofish – een visbedrijf uit  Urk – en adviesbureau Scienta Nova zoeken ze naar een  elektrische bedwelmer aan boord van een schip die zowel  schol, schar als tong onmiddellijk verdooft zonder dat de  dieren weer bijkomen. Daarbij moet de stroomstoot voldoende  zijn om de vis bewusteloos te maken, maar weer  niet te sterk zijn, want te veel stroom leidt tot bloedingen  in de vis en dus onverkoopbare waar. Bovendien moet de  apparatuur veilig zijn voor de vissers en moet het in korte  tijd veel vis kunnen verwerken.  In theorie zijn er vier manieren om de vissen te  bedwelmen, net als in de veehouderij: elektrisch verdoven  met een stroomstoot, een klap op de kop geven, vergassen  of met een schietmasker de vis hersendood  maken. Vooralsnog lijkt stroom de beste manier om de  vis op het schip te verdoven. Het lastige is echter dat je op  hetzelfde moment verschillende soorten vis van uiteenlopende  grootte en leeftijd moet behandelen. Dit praktijkonderzoek  is nog niet afgerond en er is dus nog geen  goed ontwikkelde praktijk van verdoofde slacht van vis op  zee, stelt Van de Vis. 

Bovendien gelden de uitkomsten van dit onderzoek  straks alleen voor platvis. Met andere vissoorten uit de  Noordzee, zoals haring en kabeljauw, is nog geen verdovingsonderzoek  op zee gedaan. En je kunt de onderzoeksresultaten  met schol straks niet klakkeloos kopiëren,  bezweren Van de Vis en Gerritzen. ‘Om een kabeljauw  onmiddellijk te verdoven, heb je 52 Volt aan spanning  nodig, voor een zalm heb je 108 Volt nodig. Dat zijn forse  verschillen. Bovendien zijn de resultaten afhankelijk van  de omstandigheden aan boord.’ Om ook onze Hollandse  Nieuwe op het schip te kunnen bedwelmen voor de  slacht, is nader onderzoek nodig.   


Re:acties 2

  • JM

    Interessant dat wordt geopperd dat een vogel geen pijn kan waarnemen. Dit weekend nog had mijn papegaai haar pootje tussen een scharniertje van haar kooi gekregen... met een behoorlijke krijs als resultaat.

    Reageer
  • D Nieuwenhuis

    Een vis kan geen pijn waarnemen evenzo een kip of vogel. Ga je vissen verdoven middels stroom, dan kan het bij sommige soorten een soort van gif in hun bloedbaan komt en die afscheiden . Dit gaat ten koste van het vlees en dus de smaak

    Reageer

Re:ageer