Wetenschap - 31 oktober 2002

Alterra-ILRI helpt Indiase boeren de verzilting te bestrijden

Alterra-ILRI helpt Indiase boeren de verzilting te bestrijden

De strijd tegen het 'witte goud'

In India is vernatting en verzilting van landbouwgronden een groot probleem. Miljoenen hectare land zijn al aangetast, wat zich uit in kelderende productie van rijst en andere gewassen. Gelukkig weten boeren in een aantal deelstaten het tij te keren door uitgekiende drainage en effici?nter watergebruik, dit mede dankzij onderzoek en advies van Alterra-ILRI en enkele Indiase landbouwuniversiteiten.

De eigenaren van zoutwinningbedrijven in de Indiase kuststreken spreken over het 'witte goud', maar de meeste boeren in India zijn het zout liever kwijt dan rijk. Naar schatting acht miljoen hectare land in India wordt al geteisterd door verzilting, met als gevolg sterk dalende gewasproductie. Een halvering is niet ongewoon. De oorzaak van de verzilting is in veel gevallen overmatige irrigatie met rivierwater. Hierdoor stijgt het niveau van het grondwater en hopen de zouten zich op in de bovenste bodemlagen. Het in rivierwater opgeloste zout kan door het hoge grondwaterpeil niet uitspoelen.

"Het probleem is dat Indiase boeren in ge?rrigeerde gebieden te veel water gebruiken" vertelt dr Hans Boonstra, India-specialist van het ILRI, het International Institute for Land Reclamation and Improvement, pas aangesloten bij Alterra. "Ze verpesten hiermee hun bodems en maken de weg vrij voor dramatisch slechte oogsten in de toekomst."

Een groot aantal boeren in India heeft meer dan voldoende water tot hun beschikking dankzij een aantal megaprojecten die zijn gerealiseerd in afgelopen decennia. Hiertoe behoren de stuwdammen die zijn gebouwd in rivieren zoals de Narmada en de daaraan gekoppelde kanalen. Het grote wateraanbod leidt vaak tot waterverspilling.

Boonstra is de technische hoofdadviseur van het Indiaas-Nederlandse Drainage project voor de beheersing van verzilting (IDNP). Dit project, gefinancierd door de Nederlandse en Indiase overheid, ging in 1995 van start en is begin dit jaar afgerond. Nederlandse kennis op het gebied van drainage is met succes toegepast in zeven proefgebieden in de Indiase deelstaten Andhra Pradesh, Karnataka, Gujarat en Rajasthan.

"De Nederlandse drainage brengt haar geld op. In de proefgebieden ging de landbouwproductie na een paar jaar met 30 tot 40 procent omhoog", zegt Boonstra. Dit succes was mogelijk door verschillende drainagesystemen te installeren. "Het meest eenvoudig is sloten graven. Maar de Indi?rs zijn daar niet zo happig op omdat dat ten koste gaat van landbouwgrond. Ondergrondse buizen kunnen het werk ook klaren. We hebben berekend dat deze systemen zich terugbetalen in drie tot acht jaar." Onderzoekers van een aantal lokale landbouwuniversiteiten hebben samen met het ILRI en het Central Soil Salinity Research Institute uitgezocht welk pakket aan maatregelen past bij de diverse landbouwgebieden. Of er gepompt moet worden, hangt bijvoorbeeld af van het relief in het gebied.

Wageningen UR is een nieuw samenwerkingsverband aangegaan met de grootste landbouwuniversiteit in India, de Acharya N.G. Ranga Agricultural University in Hyderabad. Het eerste project behelst verdere aanpak van verzilting en verbeterd waterbeheer in de deelstaat Andhra Pradesh en gaat vijf jaar duren. Naast Alterra zijn het PRI en de leerstoelgroep Irrigatie en Waterbouwkunde van plan om mee te doen.

De Nederlandse overheid stelt 9 miljoen euro ter beschikking, de Indiase overheid een half miljoen euro, terwijl de Indiase boeren zelf 100.000 euro zullen bijdragen. Boonstra vind het niet onlogisch om over te schakelen van vijf deelstaten naar eentje. "Elke staat in India is eigenlijk een land op zich. Als je de hulp versnippert over heel India, dan heb je overal niks. Je kan je beter concentreren op een deelstaat."

De irrigatiedeskundigen beseffen dat drainage noodzakelijk is in de gebieden waar de verzilting heeft toegeslagen. Maar dat het slimmer is om problemen te voorkomen. Boonstra: "Dat de boeren effici?nter om moeten gaan met water is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Een bottleneck is dat boeren in de hoger gelegen gebieden te veel water gebruiken en dat de boeren benedenstrooms soms niets krijgen. De waterverdeling moet in veel gevallen worden verbeterd." Volgens Boonstra is het belangrijk om de boeren bewust te maken van de ongelijke waterverdeling en de toenemende verzilting.

Een andere oplossing is om zouttolerante gewassen te telen in plaats van drainagesystemen aan te leggen. Onderzoekers van Plant Research International zijn dit momenteel aan het onderzoeken. Welke idee?n ook uit het project rollen, het is essentieel dat ze getest worden op 'echte' landbouwbedrijven. Boonstra: "Als je daar met je witte boord aankomt en maatregelen voorstelt, kijken de Indiase boeren eerst drie keer de kat uit de boom. Het is belangrijk om drainage en andere maatregelen uit te testen op land van boeren. Als je dat doet op een proefveld van een universiteit, geloven de boeren je niet. Ze zeggen dan 'het werkt op een proefveld maar niet op mijn land'."

Niet onbelangrijk is het financi?le plaatje van de maatregelen. Het overgrote deel van de boeren in India beschikt over weinig tot geen financi?le reserves of zit zelfs in de schulden. Boonstra beseft dit: "We proberen ook vooral goedkope oplossingen te vinden. Belangrijk is te weten dat de deelstaatregeringen landbouwsubsidies toekennen en dat landbouwco?peraties en banken ontwikkelingssubsidies aan boeren verstrekken. Boeren kunnen een zachte lening krijgen voor bijvoorbeeld de aankoop van kunstmest. We gaan proberen deze consortia zover te krijgen om de technologische maatregelen die we voorstellen te bekostigen. Want wat je nu ziet is dat alleen welvarende boeren hun land draineren en andere maatregelen nemen. Het merendeel kan dat echter niet, dat zijn keuterboertjes." | H.B.

Re:ageer