Wetenschap - 13 juni 2002

Afkoeling is fataal voor zelfmoordtomaat

Afkoeling is fataal voor zelfmoordtomaat

Tomaten beschermen zich tegen indringers met de 'tactiek van de verschroeide aarde': de ge?nfecteerde cellen sterven gewoon af. Het proces begint al binnen een minuut, ontdekte drs Camiel de Jong. Zijn ontdekking leidde tot de ontwikkeling van een zelfmoordtomaat, die onderzoekers de weg wijst naar sterker tomatenrassen.

Wageningse onderzoekers hebben hem samen met het bedrijf Keygene gemaakt: de zelfmoordtomaat. Bij temperaturen rond de dertig graden merk je niks aan hem. Maar in een koelere omgeving kwijnt hij weg. Binnen een dagdeel is de plant veranderd in een zielig hoopje groenafval.

Om uit te leggen wat er in de zelfmoordtomaat gebeurt, moet Camiel de Jong beginnen met de manier waarop tomaten zich verdedigen tegen schimmels. "Tomaten hebben een zintuig voor eiwitten die door de schimmels worden aangemaakt. Zodra de cellen dat eiwit opmerken, gaan ze waterstofperoxide aanmaken en verzuren. De cellen gaan dood, inclusief de schimmels."

"Hoe dat precies gebeurt, is nog onduidelijk", zegt de onderzoeker. "Het is een keten van processen. Ik ontdekte een schakeltje, dat vlak bij het begin van de keten zit. Tot nu toe was er nog niemand zo dicht bij het begin van de keten gekomen. De processen beginnen al een minuut nadat de schimmel de cel is binnengedrongen."

De Jong ontdekte dat in ge?nfecteerde cellen het enzym fosfolipase C zich ophoopt, een enzym dat de moleculen van celmembranen in stukjes knipt. Die processen vinden echter niet plaats bij hoge temperaturen, ontdekte De Jong. Dan verdwijnt het zintuig waarmee de cel de eiwitten van de schimmel waarneemt. Die ontdekking maakte de weg vrij voor de zelfmoordtomaat: een plant die door een genetische ingreep dezelfde eiwitten aanmaakt als de aanvallende schimmels. Het Wageningse bedrijf Keygene en De Jongs leerstoelgroep Fytopathologie hebben inmiddels patent op de plant verworven. Onderzoekers hebben hem kunnen gebruiken om te achterhalen hoe het afweermechanisme van de tomaat in elkaar zit. Ze hoefden de plant alleen maar uit zijn beschermende omgeving te halen en daarna te monitoren welke genen actief worden. Ook die kennis valt onder het patent. | W.K.

Camiel De Jong promoveert op 19 juni bij prof. Pierre de Wit, hoogleraar in de fytopathologie.

Re:ageer