Wetenschap - 1 januari 1970

Acouchy en agouti onderhouden een vruchtvolle relatie met bomen

Acouchy en agouti onderhouden een vruchtvolle relatie met bomen

Acouchy en agouti onderhouden een vruchtvolle relatie met bomen


Knaagdieren verrichten groots werk in regenwoud

Net als de dodo ooit deed op het eiland Mauritius, verspreiden knaagdieren
in Frans Guyana boomzaden en helpen zo de bomen te regenereren. Promovendus
ir Patrick Jansen ontdekte dat nootdragende bomen volledig afhankelijk zijn
van deze dieren. Jagers en houtkappers kunnen echter roet in het eten te
gooien.

De acouchy, een soort cavia met lange pootjes, evenals de agouti, een
katachtig dier met een rode kont, en de stekelrat zijn klein van stuk maar
ze verrichten belangrijk werk in de jungle van Frans Guyana. Ze verspreiden
boomzaden en stimuleren zo de continue verjonging van het bos. ,,Ze hebben
als het ware het werk overgenomen van uitgestorven megafauna zoals
olifanten die hier voor de ijstijd nog voorkwamen en ook meehielpen
boomzaden te verspreiden'', zegt Jansen.
De bioloog vertelt dat de immer hongerige knaagdieren boomzaden verzamelen
en in de bosbodem begraven met de bedoeling ze in tijden van
voedselschaarste weer op te graven. Vele zaden laten ze echter uiteindelijk
liggen, waardoor die de kans krijgen te ontkiemen. ,,Ze planten de zaden
echt. Dat is ideaal. Vogels en apen in het regenbos doen dat bijvoorbeeld
niet.''
Meer dan zes jaar lang heeft Jansen onderzoek gedaan op het biologische
onderzoekstation Nouragues diep in het regenwoud. Hij volgde de knaagdieren
nauwgezet met videocamera's. Met name de acouchy blijkt een perfecte
handlanger te zijn van de nootdragende bomen. ,,Tot nu toe dachten biologen
dat de acouchy's de zaden zo'n 15 meter ver verspreiden. Ik heb ontdekt dat
ze dikwijls meer dan 100 meter afleggen voordat ze de zaden begraven.'' Ook
toonde Jansen aan dat niet de kleinere zaden maar de juist de grotere zaden
een grote kans hebben om te worden verspreid. Dit heef de evolutie van de
nootdragende bomen sterk beïnvloed.

Vrieskisten
Biologen vinden steeds meer bewijzen voor de vruchtvolle relatie tussen
bomen en dieren in het regenwoud. Maar jagers kunnen die relatie verstoren.
Zo ook in Frans Guyana hoewel de jacht daar nu nog meevalt. ,,Met name op
plekken waar het bos door houtkap toegankelijk is gemaakt voor jagers, kan
het voor de dieren snel bergafwaarts gaan. De broodjagers schieten grote
hoeveelheden wild en brengen zelfs vrieskisten mee.''
Het gevaar is het zogeheten empty forest syndrome, vertelt Jansen. ,,In
Afrika is de situatie al dramatisch. Sommige bossen zijn zo leeg, dat de
jagers er geeneens meer komen. Er is geen aap meer om af te schieten.'' In
Zuid-Amerika zijn bijvoorbeeld slingerapen erg kwetsbaar, zegt de bioloog.
,, Die komen boven je hangen om je weg te jagen. Het zijn net
schietschijven. De jagers hebben het gemakkelijk.'' En dit is niet alleen
een dreun voor de diversiteit aan diersoorten. Juist de slingerapen, zijn,
net als de acouchy en agouti, belangrijke zaadverspreiders. Met de
slingeraap verdwijnt een belangrijke schakel in het bosecosysteem.
Jansen zou graag zien dat men de dieren in het regenwoud beschermt omwille
van de dieren zelf en ook omwille van het bos, vanwege hun rol als
zaadverspreider. Maar jagers hebben daar over het algemeen weinig oren
naar. Jansen vreest dat met het verdwijnen van diersoorten ook plantsoorten
zullen verdwijnen. Dat zal gebeuren bij soorten die voor de verspreiding
van zaden afhankelijk zijn van een of enkele diersoorten. Jansen noemt de
Calvaria major-boom op het eiland Mauritius die voor de zaadverspreiding
afhankelijk was van de reeds uitgestorven dodo. En een aantal boomsoorten
in Gabon doen het slecht doordat de enige zaadverspreider hiervan, de
laaglandgorilla, in haar bestaan wordt bedreigd.
Ook de agouti in Zuid-Amerika is van cruciaal belang voor een aantal
boomsoorten, zegt Jansen. Hij zou zijn onderzoek naar de zaadverspreiding
door knaagdieren willen voortzetten op een eiland in het Panamakanaal, waar
Amerikaanse onderzoekers een nieuw telemetriesysteem hebben opgericht.
Hiermee kunnen dieren met zenders dag en nacht en tot op meters nauwkeurig
gevolg worden. |
H.B.

Ir Patrick Jansen hoopt op 7 februari te promoveren bij prof. Frans Bongers
hoogleraar tropische bosecologie en prof. Herbert Prins, hoogleraar
natuurbeheer in de tropen en ecologie van vertebraten.

Fotobijschrift:
Deze Acouchy knabbelt aan een vrucht en helpt zo mee aan de verspreiding
van zaden in de het regenwoud | Foto Patrick Jansen

Re:ageer