Wetenschap - 24 oktober 1996

Zijn Yakult en Mona Vifit goed voor de gezondheid?

Zijn Yakult en Mona Vifit goed voor de gezondheid?

LUW zoekt naar bewijzen voor gezondheidsclaims

Ze zijn de laatste jaren sterk in opmars: voedingsmiddelen als Yakult en Mona Vifit. Van deze producten claimen de producenten dat ze een gezondheidsbevorderend effect hebben. De onderzoekschool VLAG van de LUW wil er het fijne van weten en heeft een multidisciplinair onderzoek opgezet.


Het verschijnsel is komen overwaaien uit Japan. Daar staan sinds enkele jaren producten in de winkel, waaraan probiotica zijn toegevoegd: levende bacterien die de darmflora naar verluidt positief beinvloeden. Daarnaast zijn producten verrijkt met prebiotica. Dat zijn voedingsingredienten waarvan wordt geclaimd dat zij de groei van bacterien stimuleren die op hun beurt een positief effect op de gezondheid hebben.

In Japan worden hiervoor niet-verteerbare oligosachariden (NDO's) ingezet. Gezien het feit dat bij de Japanse wetenschappelijke onderbouwing van die claim nogal wat vraagtekens kunnen worden gezet, vonden onderzoekers aan de LUW het hoog tijd de onderste steen der oligosachariden boven te brengen.

Oligosachariden zijn koolhydraten die zijn opgebouwd uit twee tot tien suikereenheden. Van fructo-oligosachariden, die momenteel in Europa en de Verenigde Staten als enige worden gebruikt als prebiotica, is zowel in vitro als in vivo aangetoond dat ze de groei van potentieel gunstige bifidobacterien in de dikke darm stimuleren. In vitro is een duidelijke stijging waargenomen van de koolhydraatsplitsende activiteit bij bacterien die groeien op oligosachariden. Het is echter nog onduidelijk wat dit voor effect heeft op de gezondheidstoestand van de consument.

Tijdens een bezoek aan Japan, waar ik verschillende laboratoria bezocht op het gebied van de levensmiddelentechnologie, viel mij de grote belangstelling op die de Japanners hadden voor NDO's," zegt onderzoekscoordinator prof. dr ir A. Voragen. Er waren toen al een aantal producten op de Japanse markt verkrijgbaar. De Japanners formuleerden een aantal gezondheidsclaims. Zo zou de stimulatie van de groei van bepaalde bifidobacterien met behulp van oligosachariden een lagere PH in de dikke darm tot gevolg hebben. Daardoor zouden andere fermentatieve processen plaatsvinden, waardoor minder toxische stoffen worden gevormd. Ook zou het gebruik van NDO's een verbeterde weerstand tot gevolg hebben, en legt men een relatie met het cholesterolgehalte en het vetmetabolisme. Dat klinkt leuk, maar die claims zijn allemaal nog niet bewezen."

Multidisciplinair

De grote belangstelling voor NDO's was voor Voragen aanleiding een multidisciplinair onderzoek op te zetten. Het ministerie van LNV draagt zes ton bij en ook aan industriele belangstelling ontbreekt het niet. Er zijn onderzoekscontracten ter waarde van een miljoen gulden afgesloten met een consortium van bedrijven, gevormd door Avebe, Nutreco, de Belgische suikerfabrikant Orafti en de Stichting zuivel, voeding & gezondheid.

Het project is ondergebracht binnen onderzoekschool VLAG. Doelstelling: het karakteriseren en op maat maken van verschillende oligosachariden en het onomstotelijk aantonen van eventuele gezondheidsbevorderende effecten van oligosachariden. Probleem bij dit onderzoek is dat men wel gezondheidseffecten claimt, maar niemand precies weet of die wel kloppen. Daardoor weet je eigenlijk niet goed waar je moet zoeken", zegt levensmiddelentechnoloog ir K. van Laere. Op onze vakgroep richten wij ons op het maken van verschillende oligosachariden, om vervolgens te onderzoeken welke enzymsystemen betrokken zijn bij de afbraak ervan." Er zijn verschillende oligosachariden beschikbaar. Met name de structuren waar spijsverteringsenzymen geen grip op hebben en die niet worden afgebroken voordat ze de dikke darm bereiken, trekken de aandacht van Van Laere.

Onderzoekscoordinator Voragen verwacht veel van het onderzoek dat momenteel wordt uitgevoerd op de vakgroepen Humane voeding en Veevoeding. Veevoeding kijkt vooral naar veranderingen van de fermentatiekarakteristieken bij toevoeging van oligosachariden aan de voeding. Dit onderzoek wordt naar verwachting volgend jaar afgerond.

Supplementen

Bij veevoeding heb je natuurlijk al lang te maken met voedingsupplementen", aldus ir J. Houdijk. Dan valt te denken aan het gebruik van antibiotica, die al dan niet selectief onderdrukken wat er in het darmstelsel aanwezig is en als het ware de eerste generatie voedingsupplementen vormen. De laatste jaren zijn vooral probiotica in zwang, die bacterien toevoegen aan wat er al aanwezig is. Aan het gebruik van deze tweede generatie voedingsupplementen kleeft een aantal praktische bezwaren. Zo heb je te maken met levende bacterien in het voer, wat een probleem is bij de verwerking ervan. Daarnaast moeten die bacterien ook nog eens door de zure maag."

Bij de werking van probiotica worden dan ook terecht vraagtekens gezet", vervolgt Houdijk. Het is nog maar de vraag hoeveel bacterien die gang door de maag overleven.

Daarom bestuderen we nu een andere invalshoek: het geven van voedingsbestanddelen die de groei van de bacterien die al in het dier zitten, stimuleren. Daarmee zijn we toe aan een derde generatie voedingsupplementen. In vitro is al wel aangetoond dat toevoeging van oligosachariden de groei van lactobacillen en bifidobacterien stimuleert. Deze bacterien spelen vooral een rol bij het in stand houden van de gezondheid. Als alles gezond is, zul je dan ook weinig effect merken."

Je moet dan ook onderzoek plegen in een situatie waarin de omstandigheden juist wat minder gunstig zijn. Bij biggen doet zo'n situatie zich voor vlak na het spenen. Het dier is dan onder meer extra gevoelig voor bacteriele infecties. Op dat moment zou het dier profijt kunnen hebben van het toevoegen van oligosachariden aan de voeding. Wij kijken met name naar wat er in het dier plaatsvindt, zoals eventuele effecten op de verteerbaarheid van vetten en eiwitten. Daartoe verzamelen we mest en urine en we slachten zo nu en dan een big om materiaal uit het darmstelsel te kunnen verzamelen."

Ammoniakuitstoot

Over de resultaten mag Houdijk niet uit de school klappen, maar hij wil wel een tipje van de sluier oplichten: Het lijkt erop dat het toevoegen van oligosachariden aan veevoeding nuttig kan zijn onder minder gunstige omstandigheden. Hoewel het consumeren van oligosachariden tot een lagere eiwitfermentatie en ammoniakproductie leidt, zal het mijns inziens in ieder geval geen wondermiddel tegen de ammoniakuitstoot door varkens worden. Oligosachariden zullen in mijn ogen wel hun plaats vinden, ook binnen de veevoeding."

Houdijk nam zelf als vrijwilliger deel aan onderzoek naar de effecten van NDO's op de vakgroep Humane voeding. Daar loopt momenteel een voedingsexperiment onder de naam Platos-proef. De creme de la creme der voedingsexperimenten", zegt praktisch onderzoekscoordinator drs M. Alles. Tijdens het experiment komen ongeveer veertig gezonde vrijwilligers gedurende zes weken dagelijks op de vakgroep eten. De onderzoekers stellen zowel de maaltijden op de vakgroep als het menu voor thuis samen.

De eerste drie weken worden als het ware de spijsverteringsklokken gelijk gezet: de deelnemers nuttigen gedurende die periode eenzelfde pakket basisvoeding. Vervolgens wordt de ontlasting verzameld van de deelnemers en worden zij opgesplitst in drie groepen. Een derde van de deelnemers krijgt gedurende de laatste drie weken oligosachariden door de voeding gemengd. De tweede groep krijgen een mengsel van deze stof en een placebo, en de derde groep uitsluitend een placebo in het voedingspakket.

Discipline

Na zes weken wordt opnieuw de ontlasting verzameld. Die wordt onderzocht op zowel bacteriegroei als de aanwezigheid van afbraakproducten. Dit experiment vergt veel discipline van de deelnemers", aldus Alles. Zij moeten zich gedurende zes weken strikt aan ons dieet houden. In die periode wordt negentig procent van wat ze eten door de vakgroep geleverd. Het drinken van een biertje kan al een aardig gat slaan in de tien procent die overblijft. Indien om een of andere reden toch van het dieet wordt afgeweken, houden de deelnemers dat bij in een dagboekje."

Voor het verzamelen van de ontlasting komen de deelnemers naar de vakgroep om zitting te nemen op het toilet. Daar bevinden zich emmertjes met plastic zakken. Wanneer de klus is geklaard, drukken de deelnemers op de zogenoemde Platos-bel. Op het laboratorium gaat dan een zoemer, zodat de ontlasting zo snel mogelijk kan worden geanalyseerd. Dit is van belang om de bacterietellingen in de ontlasting, die toch al vrij moeilijk zijn, zo accuraat mogelijk uit te voeren. Volgend jaar zomer verwacht Humane voeding de onderzoeksresultaten gereed te hebben.

De belangstelling van de industrie, die in het onderzoek investeert, zal vermoedelijk afnemen wanneer geen aanwijsbare effecten kunnen worden aangetoond. Natuurlijk is de industrie vooral gebaat bij positieve resultaten", aldus Voragen. Maar dat neemt niet weg dat die positieve resultaten eerst moeten worden aangetoond. Financiers kunnen zich om die reden in ieder geval niet tussentijds terugtrekken uit het project. De resultaten die ik tot nu toe onder ogen heb gekregen, zijn weliswaar niet spectaculair, maar het is wel duidelijk dat er door de aanwezigheid van oligosachariden veranderingen in fermentatieprocessen en in andere omzettingen plaatsvinden. We kennen de gevolgen voor de gezondheid echter bij lange na nog niet."

Re:ageer