Wetenschap - 12 september 1996

Wim Valen

1

Wim Valen

Tekenaar

Op de Arnhemse kunstacademie moesten ze de regels voor hem ombuigen: met veertien jaar en alleen de ambachtsschool als vooropleiding werd hij toegelaten op grond van zijn tekentalent. Sinds 1973 werkt hij bij de LUW, waar hij menig proefschrift van tekeningen heeft voorzien. Portretten of skeletten, Wim Valen draait er zijn hand niet voor om.


Op mijn veertiende kwam ik van de toenmalige ambachtsschool af. Ik wist dat ik tekenaar wilde worden, al vanaf mijn vroegste kindertijd. Want het tekenen is me zomaar aan komen waaien. Ik wilde mijn tekentalent wel graag verder ontwikkelen en daarvoor moest ik naar de kunstacademie. In Arnhem, waar ik ben geboren en getogen. Maar ik had alleen ambachtsschool en voor de kunstacademie had je hbs nodig; bovendien moest je zestien jaar zijn en ik was veertien. Toch ging ik met mijn tekenboek naar de directeur. Die vond me al zo ver gevorderd dat voor mij ontheffing van de toelatingseisen op zijn plaats was. Zo kwam ik er toch op. Vijf avonden per week, en overdag voor m'n boterham tekenen bij de Heidemaatschappij."

Dat je voor de Kunstacademie eigenlijk zestien jaar moest zijn, kwam omdat er blote meneren en juffrouwen model stonden. Toch ging het me ondanks mijn jonge jaren goed af, dat modeltekenen: alles zat op de juiste plekken! Al vergaapte ik me de eerste keer wel aan die naakte meisjes. Nooit eerder gezien! Maar ik praat over veertig jaar geleden, hoor. Toen was iedereen heel wat preutser."

Wim Valen kan daar nog om lachen. Hij is een goedlachse vijftiger. In zijn kamer tekeningen in Zodiac hangt ook een prikbord vol foto's van zeilboten. Zelf gebouwd! Valen ziet er met zijn grijze krulbaard en haren ook een beetje uit als een zeekapitein. Na tekenen is zeilen zijn grote hobby.

Van zijn 15de tot zijn 37ste tekende hij bij de Heidemaatschappij. Aanvankelijk technische tekeningen: drainpijpen en dwarsprofielen van sloten en vaarten. Later, toen zijn chef ontdekte dat hij meer kon, belandde hij op de reclameafdeling en tekende hij belangrijke objecten als de Groenoordsporthal in Leiden, zwembaden op Texel en in Kampen, de Beekse Bergen. Ik mocht het maken zoals ik dat zelf leuk vond, met lekkere kleurtjes en een leuke juf op de voorgrond; showtekeningen noemde mijn chef dat."

Na de reorganisatie van de Heidemij werd de reclame-afdeling afgestoten. De nieuwe baan die hij kreeg aangeboden, trok hem niet. Dat was in 1973. Ik las een advertentie van de Landbouwhogeschool, solliciteerde en ging met een portefeuille vol tekeningen naar professor Osse en professor Timmermans. Ik werd aangenomen bij Experimentele diermorfologie en celbiologie en kon twee weken later beginnen; het klikte heel goed."

Spierlagen

Maar in plaats van een bevestiging kreeg ik een brief waarin stond: Tot onze spijt is de keuze op een ander gevallen. Daar begreep ik niets van, want professor Osse had mij duidelijk de baan toegezegd. Na een aantal telefoontjes bleek dat ze op Personeelszaken de voor mij bestemde brief in de verkeerde enveloppe hadden gestopt!" Valen kan er, na 23 jaar, om lachen. Ja, maar toen kreeg ik er wel een vieze smaak van in mijn mond. Zo'n entree in een nieuwe baan Ik had ook moeite om te wennen; de sfeer was anders bij de Heidemij. Hier op de LUW waren het meer onderzoekers, meer kamergeleerden."

Bij de LUW waren het anatomische tekeningen van kikvorsen en skeletten van vissenkoppen die Wim Valen moest afbeelden. Met een scalpeltje en een mesje moest hij de kop van een snoekbaars uit elkaar peuteren, zodat hij de onderdelen naar de werkelijkheid kon tekenen. Ook de verschillende spierlagen moest hij zorgvuldig weergeven. Daar was je wekenlang mee bezig, dat was veel werk. Er bestonden geen losse platen van en de studenten brachten mij de boeken met platen erin, of concepttekeningetjes, met het verzoek er afbeeldingen van te maken. Ik maakte er lesmateriaal van."

Ook fotografeerde ik. Dat doe ik nu nog; ook een hobby van me. Maar het was wel specifiek werk, daarom volgde ik in Utrecht gedurende vier jaar twee avonden per week de opleiding voor para-medische fotografie. Dat betekende veel theorie: natuur- en scheikunde. Ik, met mijn ambachtsschool! Natuurkunde vond ik heel leuk, maar scheikunde vond ik moeilijk. Ik was dan ook verbaasd dat ik zulke goede tentamencijfers haalde: achten en negens! Ik had me wel zorgen gemaakt, maar mijn bovenkamer zit gelukkig goed in mekaar!"

Varkenskoppen

De Landbouwuniversiteit betaalde de cursus en het reisgeld. Maar toen er iemand bij Personeelszaken wegging, kon zijn opvolger geen schriftelijk regeling vinden en wilde de vergoeding stopzetten. Gelukkig kwam de brief later boven water; hij had onder in een la gelegen." Als Valen het voorval vertelt valt er nog steeds een lichte verontwaardiging in zijn stem te bespeuren.

In Valens boekenkast in zijn werkkamer staat een hele rij proefschriften met zijn tekeningen; hij vervaardigt niet alleen de technische tekeningen, maar dikwijls ook de kaften van de boekjes. De promovendi van Zodiac komen bij me om over hun proefschrift te praten en onderdehand krabbel ik alvast wat. Negenennegentig van de honderd keer is het precies wat ze wilden hebben", zegt hij met een vergenoegde grijns.

Ik bied me niet aan, dat doe ik niet. Ze vragen me altijd. Soms tekenen ze zelf en dan zie je wel eens verschrikkelijke dingen, maar dat moeten ze zelf weten. Over smaak valt niet te twisten. Ik heb ervaring met lay out en vormgeving en kan er dus meer van maken, maar als ze het zelf mooi vinden, mij best, hoor!" Hij sleurt een paar dissertaties van de plank. Varkenskoppen van verschillende vorm en kleur, vissen, ook bloeddeeltjes zwerven over de kaften. Een hele mooie wilde ik laten zien, maar hij staat er niet bij. Soms komen ze wel eens wat weghalen," zegt hij en lacht toegeeflijk. Nou ja, zo gaat dat."

Van commanderen houdt Valen niet. Aan een vriendelijk verzoek, bijvoorbeeld of iemand voor mag gaan, wil ik met plezier voldoen. Maar ze moeten me niet gaan opjagen. Als ze binnenkomen en zeggen dat iets onmiddellijk moet gebeuren, terwijl ik de tafel vol met werk heb liggen, nou, dat pik ik niet, hoor!"

Valen had het bij de vakgroep Experimentele diermorfologie en celbiologie (EDC) erg naar zijn zin. Maar acht jaar geleden werd hij overgeplaatst naar de Algemene dienst van Zodiac, het Sectorbureau dierlijke produktie. Om het budget wat te verlichten. Ja, ik weet dat EDC me liever alleen voor zichzelf had gehouden. Maar goed, ik kreeg bij de Algemene dienst wat meer armslag, dat was ook wel prettig. De contacten met EDC heb ik toch wel, want ik ga nog altijd met de excursies mee. Die binding is er nog steeds, al wordt die jammer genoeg wel wat losser." En lachend vertelt hij dat hij ooit eens op een promotiefeest op Zodiac met EDC-professor Lucy Timmermans heeft gedanst.

Kuikens

Wim Valen kan alles tekenen wat hij ziet. Van portretten tot beestjes en skeletten, het maakt hem niets uit. Maar het allerliefst aquarelleer ik," bekent hij. Ik werk ook wel eens met olieverf, maar een aquarel maken vind ik toch het mooiste."

Hij rommelt in een ladekast en tussen allerlei tekeningen van visskeletten, net uit het ei gekropen kuikens en een schaap met vijf poten komt een ontwerptekening van het toen nog te bouwen Zodiac tevoorschijn. Kijk, dat heb ik ook nog eens getekend." Hij kijkt er peinzend naar. Een mooie kleurenprent, geschikt voor een architectenblad. Ja, daar was ik goed in. In showtekeningen maken. Prachtig."

Intussen is hij toch al aan het SOPpen (seniorenbeleid onderwijspersoneel). Dat wil zeggen dat je vanaf 57 jaar een dag per week minder hoeft te werken." Daarna loopt het met nog een dag per week terug. Totdat je 65 bent en helemaal weg kunt blijven."

Ik vind het wel prettig, die extra vrije dag. Je blijft onder de mensen en hebt toch meer vrije tijd. Ik neem hem op vrijdag op. Dan heb ik tijd voor mijn andere grote hobby, boten ontwerpen en bouwen, en zeilen. Ik ben al veertig jaar lid van zeilvereniging Jason in Arnhem. Wedstrijdzeilen, daar ben ik gek op!"

Re:acties 1

  • Marion Valen

    Wat een leuk artikel. Dit gaat over mijn vader. Als iemand dit tijdschrift nog heeft,zou ik het graag ontvangen.

    Reageer

Re:ageer