Wetenschap - 18 juni 1998

Wetland in Wit-Rusland verdwijnt in snel tempo

Wetland in Wit-Rusland verdwijnt in snel tempo

Wetland in Wit-Rusland verdwijnt in snel tempo
Studenten pleiten voor een beschermde status
Een van Europa's meest uitgestrekte wetlands, gelegen in de voormalige Sovjet-republiek Belarus (Wit-Rusland), wordt in snel tempo drooggelegd en getransformeerd in landbouwgrond. Bijna zeventig procent van de wetlands is sinds 1970 verloren gegaan, een gebied zo groot als Belgie
Een groep van zeven internationale studenten, merendeels Oost-Europeanen, onderzocht de milieuproblemen en het beleid in het zuiden van Wit-Rusland, dat rijk is aan wetlands. Ze deden dat in het kader van de European Postgraduate Course in Environmental Management, georganiseerd door de Universiteit van Amsterdam, de Rijksuniversiteit Leiden en de Landbouwuniversiteit. De studenten concluderen dat een ware hot spot van biodiversiteit aan het verdwijnen is. Het moerasgebied herbergt namelijk een rijkdom aan unieke diersoorten. Afgraven van het aanwezige veen betekent ook het verlies van een grote opslagplaats voor CO2, een belangrijk broeikasgas. De vernietiging van de wetlands zal uiteindelijk de economie van het land treffen, denken de studenten. Met name de visserij en de jacht zullen eronder lijden, maar ook de kansen op ontwikkeling van het toerisme worden kleiner
Wit-Rusland ontbeert een serieus milieubeleid, stellen de studenten. De bureaucratische, centrale regering in de hoofdstad Minsk beslist over het landgebruik zonder rekening te houden met lokale gevaren voor het milieu en de bevolking
Beleidsmakers in Belarus realiseren zich onvoldoende dat de wetlands van grote waarde zijn voor de samenleving, zegt Jozef Kordik, een van de studenten. Hoewel een groot deel is verwoest, zijn de wetlands in Belarus relatief uitgestrekt en zijn de hydrologische en ecologische processen nog niet erg verstoord, vertelt hij. De wetlands liggen in het stroomgebied van twee rivieren, de Yaselda en de Prypriat. De Prypriat is de enige rivier in Europa die haar natuurlijke loop heeft behouden. In West-Europa zijn de wetlands sterk versnipperd en maken ze geen deel meer uit van onaangetaste ecosystemen.
In hun rapport schrijven de studenten dat de wetlands in Wit-Rusland van grote betekenis zijn voor bijzondere diersoorten, zoals de met uitsterven bedreigde waterrietzanger. De wetlands behoren tot de belangrijkste rustplaatsen voor trekvogels in Europa. Verder profiteren vissers van de grote scholen vissen die hier komen paren en zich voeden. Tijdens overstromingen vangen wetlands water op en ze hebben een zuiverende werking. Gezien al deze functies acht de projectgroep het onverstandig om door te gaan met het opofferen van wetlands ten behoeve van de landbouw
Ontginning
Hoewel biologen en andere natuuronderzoekers de verwoesting van wetlands onaanvaardbaar vinden, blijkt uit de grootschalige ontginning van wetlands in Europa dat beleidsmakers er anders over denken. Ook het huidige bestuurlijk systeem van Belarus is niet ingericht op het integreren van economische en milieuaspecten, redeneert de projectgroep. Dit komt met name doordat meestal de centrale regering in Minsk beslist over landschapsingrepen en niet de regionale autoriteiten. Lokale belangen en milieucondities worden daarom veelal genegeerd
Een ander probleem is dat het beheer van stroomgebieden en wetlands vaak opgesplitst is in meerdere administratieve districten. Het Yaselda-stroomgebied valt bijvoorbeeld onder vijf districten. Deze opdeling vormt een obstakel voor effectieve natuurbescherming. Ten slotte laat de communicatie tussen onderzoeksinstituten en beleidsmakers te wensen over. Relevante informatie over wetlands bereikt zelden de beleidsmakers
Dit alles werd duidelijk tijdens een workshop die de projectgroep begin dit jaar organiseerde in Minsk. Vertegenwoordigers van regionale en nationale overheden, onderzoeksinstituten en milieubeschermingsorganisaties kwamen voor het eerst samen om knelpunten in het management van wetlands te bespreken
Teloorgang
Hoewel inefficient beleid en gebrekkige communicatie een belangrijke bijdrage leveren aan de teloorgang van wetlands in Belarus, ligt de oorzaak ook in de slechte economische situatie, meent Kordik. De lokale bevolking heeft een lage levensstandaard en momenteel verslechtert de situatie door de hoge inflatie. Uitbreiding van het landbouwareaal ten koste van wetlands vindt nog steeds plaats, omdat dit op korte termijn geld oplevert. Door de slechte economische situatie kunnen veel landbouwbedrijven en viskwekerijen het zich niet veroorloven om te investeren in milieuvriendelijke technologieen
Het lukraak uitbreiden van natuurreservaten, zodat de wetlands daaronder vallen, heeft nu geen zin, denkt de projectgroep, omdat dit niet op steun van de lokale bevolking kan rekenen. In het verleden zijn in Wit-Rusland al enkele nationale parken en natuurreservaten opgericht, maar door het zwakke management gaat daar nauwelijks een beschermende werking van uit. Er bestaan ambitieuze natuurbeschermingsplannen op landelijk en regionaal niveau, zoals het Nationale Actieplan voor Bescherming en Duurzaam Gebruik van Biodiversiteit. Maar die plannen worden jammer genoeg niet uitgevoerd, doordat de lokale bevolking niet is betrokken bij de uitvoering en door het ontbreken van relevante wetgeving, aldus de projectgroep
Volgens de projectgroep zijn er ondanks de slechte economische situatie toch maatregelen mogelijk die een boost kunnen geven aan de bescherming van de wetlands. Bijvoorbeeld het samenvoegen van administratieve eenheden, het betrekken van lokale mensen in het natuurbeheer en het vergroten van de informatiestroom tussen milieuonderzoekers en beleidsmakers. Verder pleit de projectgroep ervoor dat het gebied een beschermde status krijgt onder het Ramsar-verdrag, dat 920 wetlands van internationale betekenis in 110 aangesloten landen beschermt. Ze verwachten hierdoor meer buitenlandse investeringen in ecotoerisme, milieuvriendelijke technologieen en natuurreservaten aan te trekken. En zoals ze in hun rapport aangeven: Positieve veranderingen zullen niet van de ene op de ander dag komen, maar feit is wel dat als er geen actie wordt ondernomen, de wetlands veranderen in een wasteland.

Re:ageer