Wetenschap - 1 juni 1995

Wet op Identificatie-plicht stelt LUW voor dilemma

Wet op Identificatie-plicht stelt LUW voor dilemma

Universiteit hoop op herziening van de wet

Vanaf 1 juni moet elke LUW-medewerker een identiteitsbewijs bij zich dragen en moet de universiteit van iedere medewerker een kopie hebben van de paspoortpagina's met persoonlijke gegevens. De universiteit heeft de zittende werknemers daar nog niet om gevraagd, mede omdat zo'n uitgebreide registratie gevoelig ligt.


Wie bij de bank geld wil ophalen, moet een paspoort tonen. Wie naar Niger, India of Hawai reist, moet zich aan de grens legitimeren. Gemeenten kennen naam, adres en geboorteplaats van hun inwoners. Lange tijd waren dat zo ongeveer de enige plaatsen waar legitimatie noodzakelijk was.

De registratie van persoonsgegevens is nu uitgebreid. Sinds 1 juni 1994 moet iedereen die zich inschrijft bij een arbeidsbureau een identiteitsbewijs laten zien. Wie een nieuwe baan of een uitkering krijgt, moet de werkgever niet alleen een paspoort laten zien, maar ook een kopie verstrekken van de paspoortpagina's met naam, geboortedatum en -plaats, woonplaats, nationaliteit, geslacht, lengte, foto en paspoortnummer. Vanaf 1 juni 1995 gelden deze eisen voor alle werknemers. Bovendien moeten werknemers vanaf die datum op hun werkplek altijd een identiteitsbewijs bij zich dragen.

In weerwil van de nieuwe Wet op de Identificatie-plicht heeft de Landbouwuniversiteit de zittende werknemers nog niet om de gegevens gevraagd, noch gezegd dat ze voortaan een identiteitsbewijs bij zich moeten hebben. Wij hebben er moeite mee om iemand die 25 jaar bij de LUW werkt nog te vragen zich te identificeren", verklaart K.W. Sulzle van Personeelszaken. Zeker voor de ouderen die de oorlog hebben meegemaakt, ligt het geven van zo'n paspoortafschrift gevoelig. De wet is ingevoerd om illegaal werken te voorkomen. Maar de universiteit heeft geen zwartwerkers in dienst. Wij vinden dat de overheid zwartwerken moet tegengaan met preventieve middelen, in plaats van repressieve. Daarbij moet ze, gezien de ervaringen in de oorlog, zo weinig mogelijk gegevensbestanden laten aanleggen."

Confrontatie

Toch is het voor de universiteit geen principe-kwestie, geeft Sulzle aan. Wat meespeelt is dat de uitvoering bij de LUW geen prioriteit kreeg, vanwege de bezuinigingen. Het college van bestuur wil de wet niet ontduiken. Personeelszaken vraagt sinds 1 juni 1994 nieuwe werknemers wel om een paspoortafschrift. Voordat de universiteit echter de confrontatie met de zittende medewerkers aangaat, wacht ze eerst af hoe de maatschappelijke discussie zich uitkristalliseert. In de hoop dat de wet nog wordt veranderd.

Met de nieuwe identificatie-plicht is het voor de belastingdienst makkelijker om frauderende werkgevers en werknemers op te sporen, legt voorlichter L. Rensman van Justitie uit. Als bij controle ieder gezicht vergezeld gaat van een identiteitsbewijs en de werkgever een kopie daarvan in het personeelsbestand heeft, vallen zwartwerkers snel door de mand. Omdat ook de sociale dienst een paspoortafschrift vraagt, wordt het bovendien makkelijker mensen op te sporen die zowel een salaris als een uitkering ontvangen. Dit soort fraude werd al bestreden met bijvoorbeeld fraude-controleurs en koppeling van gegevensbestanden. Maar de regering hoopt dat de nieuwe wet de controle efficienter maakt.

Gewetensbezwaarden

Niet elke burger vindt de registratie zo onschuldig. Vooruitlopend op de uitvoering van de wet heeft LUW-milieu-technoloog H. Donker de vakgroepbeheerder al geschreven dat hij hoopt op een regeling voor gewetensbezwaarden. Hij wil een discussie over de identificatie-plicht. De milieu-technoloog vreest misbruik van de gegevens. Donker: Op zich heb ik er geen bezwaar tegen dat een werkgever een sollicitant vraagt zich te legitimeren. Maar het aanleggen van een databank is een andere zaak. Het is natuurlijk theoretisch, maar ik stel het me al voor: een toekomstig Nederlands Blok dat vraagt om een verklaring van Nederlanderschap. Dan heeft de werkgever de gegevens al mooi bij de hand."

Uit ervaring weet Donker dat mensen met een andere huidskleur nu al vaker hun identiteitsbewijs moeten tonen dan mensen met een blanke huidskleur. De identificatie-plicht zal volgens hem juist buitenlands uitziende mensen treffen.

Vluchtelingen

Dat de verscherpte identificatie-plicht ook het opsporen van vluchtelingen zonder verblijfsvergunning vergemakkelijkt, was voor Studium Generale reden om vorige maand een discussie te organiseren. Vreemdelingen worden al gecontroleerd door koppeling van gegevensbestanden en via zogenaamde verkeerscontroles waarbij naar identiteitsbewijzen wordt gevraagd", stelde de Nijmeegse jurist drs T. Spijkerboer toen. Maar de wet versterkt nog eens de sfeer waarin vreemdelingen worden gezien als de vijand. En ze versterkt ook de mythe dat we worden weggespoeld door vluchtelingen."

Justitie heeft echter met de wet niet de bedoeling het vreemdelingenbeleid te verscherpen, geeft Justitie-voorlichter Rensman aan. Dat is echt onzin. Het gaat om alle illegale werkers, ook de Nederlandse."

Ir G.J. Broekman weigerde zijn werkgever, de Universiteit Twente, een afschrift van zijn paspoort te geven. Hij verzet zich tegen het moderne beheersingsideaal van de overheid, legde hij tijdens de discussie uit. De problemen van werkloosheid, voetbalvandalisme, zwartrijden en vluchtelingen worden niet bij de wortel aangepakt, zo analyseerde hij, maar opgelost via een registratie-bureaucratie. De samenleving wordt steeds meer ingedeeld in mensen met een negatieve en met een positieve identiteit. Daar wil ik niet aan meewerken."

Boete

Werkgevers die nog niet om de paspoortafschriften hebben gevraagd, hangt een boete van tienduizend gulden boven het hoofd, aldus Justitie. De wet wordt volgend jaar juni geevalueerd. Maar voorlichter Rensman verwacht niet dat de identificatie-plicht op de helling gaat. Het maatschappelijk verzet is helemaal niet zo groot", stelt ze. Navraag leert dat de werkgevers, verenigd in de Raad van de Centrale Ondernemersorganisaties, zich in grote lijnen in de nieuwe wet kunnen vinden. Bij de belastingdienst is niet bekend hoeveel werkgevers nog niet om paspoortafschriften hebben gevraagd.

Werknemers die weigeren komen in de hoogste belastingschaal. In de Wet op Economische delicten staat letterlijk: De belasting bedraagt zestig procent van het loon ingeval de identiteit van de werknemer niet is vastgesteld overeenkomstig artikel 28." Artikel 28 verwijst naar de Wet op de Identificatie-plicht. Volgens Rensman is die belastingmaatregel bedoeld als sanctie en is het niet mogelijk om met een T-formulier het te veel betaalde belastinggeld terug te vragen. Volgens de belastingdienst in Wageningen is het echter geen enkel probleem het geld met een T-formulier terug te krijgen. Want met zo'n formulier beschikt de belastingdienst alsnog over de noodzakelijke gegevens. Wellicht zullen komend jaar rechters via de jurisprudentie uitmaken hoe de nieuwe wet precies moet worden uitgelegd.

Volkstelling

Ir. A. de Vries van Studium Generale tracht werknemers met twijfels te organiseren. Bij de bijeenkomst vorige maand zijn al diverse strategieen geopperd. Misschien zou een sympathisanten-fonds weigeraars financieel kunnen ondersteunen. Een ander idee is de paspoortafschriften in de vorm van een groot schilderij in te leveren. Archiveren wordt dan ingewikkeld.

De situatie van gewetensbezwaarden is vergelijkbaar met 1970, toen de regering een volkstelling wilde houden. Daarbij zou elke burger een aantal persoonlijke vragen moeten beantwoorden. Wie weigerde mee te werken, zou een straf krijgen van twee weken gevangenis. Uiteindelijk waren er 23 duizend principiele weigeraars, voornamelijk uit links-intellectuele kringen. Om een schandaal te voorkomen, heeft de regering ze niet vervolgd. Misschien zal de regering ook nu, om dezelfde reden, alsnog een regeling treffen voor gewetensbezwaarden.

Re:ageer