Wetenschap - 13 juni 1996

Weeda ont-dekt spiritualiteit en wetenschap

Weeda ont-dekt spiritualiteit en wetenschap

Spiritualiteit is liefdesenergie

De spiritualiteit lijkt in opmars, ook binnen de wetenschap. Steeds vaker klinkt de opinie dat de sinds de Verlichting bedreven wetenschap geen oplossingen biedt voor de huidige mondiale problematiek. De wetenschap heeft een alternatief nodig. Maar wat dat alternatief moet inhouden, daarover heeft elke spirituele wetenschapper een eigen mening. Wageningen blijft niet achter; ook socioloog Iteke Weeda is sinds kort een warm voorstander van meer spiritualiteit binnen de wetenschap.


Zwemmen met dolfijnen en praten met bomen; op dit moment de manier om je spiritualiteit te verdiepen. Jomanda draait overuren en James Redfields Celestijnse Belofte staat wekenlang nummer een in diverse boeken-top-tiens. Maar ook serieuze wetenschappers als de Amsterdamse milieufilosoof drs Wim Zweers en de Nijmeegse prof. dr. Gerrit Huizer, directeur het Derde Wereld Centrum-Ontwikkelingsstudies van de KUN, verkondigen een alternatief voor het louter positivistische denken.

Binnen de Wageningse wetenschap raakt het spirituele gedachtengoed eveneens wijder verbreid. Wageningen was al twee jaar terug het decor van het symposium Agriculture and Spirituality, dat vorig voorjaar resulteerde in een gelijknamig boek. In het boek zijn essays gebundeld, met als rode draad het idee dat de huidige houding van mens en wetenschap tegenover de natuur debet is aan mondiale problemen rond onder andere milieu, landbouw en derde wereld. Die houding is het best te omschrijven als de mens die de natuur ziet als te veroveren terrein.

In de reguliere wetenschap is alles in modellen gestopt, zonder dat geloof of spiritualiteit er nog aan te pas lijken te komen. En dat terwijl niet het intellectuele geloof, maar juist de gevoelsmatige ervaring van belang is. Ook Einsteins relativiteitstheorie begon met intuitie. De grote dingen komen tot stand dankzij het voorwetenschappelijke weten. Daar wordt weliswaar vervolgens met methoden en technieken overheen gegaan, maar het is ten dele reeds in de mens aanwezig", zegt prof. dr ir Iteke Weeda van de vakgroep Sociologie.

Ook Weeda is thans definitief het pad van de spiritualiteit ingeslagen, na jarenlang onderzoek naar anti-conceptie, communes, echtscheiding, vriendschap en gewenste intimiteiten op het werk. Zij bewijst dat spiritualiteit in Wageningen niet meer louter is voorbehouden aan een groepje ecologische landbouwers en bewoners van voormalig hotel De Wereld. Haar reeks colleges over spiritualiteit, zowel in Wageningen als in Groningen, is inmiddels in volle gang.

Relaties

Spiritualiteit ligt in het verlengde van wat ik al deed", licht Weeda toe. Ik merkte dat ik binnen de reguliere wetenschap tegen het plafond aanzat van hoe nu verder, ook al ging ik altijd op een geheel eigen manier te werk." Ze had naar haar gevoel twee opties: tot haar pensioen doorgaan met hetzelfde type onderzoek op de markt brengen of de door haarzelf ontwikkelde sekse-cultuur uitbreiden in de richting van de spiritualiteit. Het werd het laatste. Niet meer dan een stap, vindt Weeda.

Ik ben altijd al met liefde bezig geweest; het woord komt in de titels van bijna al mijn boeken voor. Spiritualiteit gaat over relaties", legt ze uit. Voor mij betekent spiritualiteit liefdesenergie, puur en zuiver. Het valt overal te ont-dekken." Ontdekken met een streepje, want spiritualiteit huist in ieder van ons, maar is veelal toegedekt. Volgens Weeda is het huidige onderwijssysteem te veel gericht op het overdragen van kennis door docenten op studenten en ligt het accent te weinig of in het geheel niet op uitwisseling van kennis. Op het college over spiritualiteit staat dan ook niet het doornemen van de syllabus centraal, maar de discussie. Daarbij valt het Weeda op dat het onderlinge respect onder de 26 collegelopers, varierend van plantentelers tot huishoudwetenschappers, groot is.

Hoofd en hart dienen niet gescheiden te worden en dat kan ook niet. Weeda geeft de student op stage ten voorbeeld. Die heeft behalve met het stage-onderwerp ook te maken met zaken als cultuurshocks en relatieproblemen. Dat heeft ongetwijfeld gevolgen voor de wijze waarop de wetenschapsbeoefening plaatsvindt en zou derhalve expliciet in het stageverslag opgeschreven moeten worden, zodat daaruit echt iets te leren valt.

In tegenstelling tot tien jaar geleden zoekt Weeda niet meer moedwillig de publiciteit, vooral omdat ze niet meer zo belerend zegt te willen zijn. Al wilde ik ook toen al niet zozeer mensen ompraten, maar hen in discussie houden", relativeert ze. Nu heb ik echter meer het idee dat iedereen zijn of haar eigen pad moet inslaan. Er is geen absolute waarheid, daar ben ik nu veel meer van doordrongen." Spiritualiteit is gewoon goed voor het gevoelsleven en intellectueel is het een verrijking.

Girogoeroe

Eind september verschijnt onder supervisie van Weeda een boek, gebaseerd op de voor het college gebruikte syllabus. Weeda heeft hiervoor een kleine honderd spirituele wetenschappers aangeschreven met de vraag wat zij precies verstaan onder spiritualiteit en onder wetenschap en of die twee elkaar wellicht iets te bieden hebben. Een zeker niet onaardig initiatief, want met name vanuit de rationele hoek komt de vraag wat spiritualiteit nu eigenlijk is. Niet zelden bestempelen reguliere wetenschappers hun spirituele vakbroeders als zweverig of, in het gunstigste geval, als alternatief. Niet helemaal verwonderlijk, omdat de scheidslijn tussen de oprechte spiritualist en de zwever, de girogoeroe of de egotripper soms moeilijk valt te trekken.

Dat moeten de mensen die Weeda aanschreef ook gedacht hebben, want maar liefst 68 van hen, uit een scala van vakgebieden, reageerden positief op Weeda's verzoek. Van natuurkundigen tot architecten, van ecologen tot medische wetenschappers - ze hebben de pen ter hand genomen. Voor de een blijkt spiritualiteit gewoon geestelijkheid of de geest niet als bijprodukt maar als bron te betekenen, voor anderen is het eenheid en verbondenheid of de voorgaande omvorming van iemand, betrokken op een onvoorwaardelijke Aanspraak. Eigenlijk staan in het boek 68 verschillende versies van spiritualiteit vermeld, alsook 68 verschillende ideeen over of en hoe spiritualiteit en wetenschap geintegreerd kunnen worden. Vandaar dat Weeda stelt: Wellicht is integratie voorlopig nog een brug te ver en dienen we vooreerst te bouwen aan een brug tussen beide."

Spiritualiteit lijkt een modeverschijnsel, maar hoeft dat niet te zijn. Het duurde ook eeuwen voor de Verlichting goed was neergezet." De echte aanzetten kwamen volgens Weeda al eind jaren zestig, in de tijd van Flower Power, vrouwenbeweging en milieugroeperingen. Alleen bestond er toen een sterk moeten. Met moeten verlies je echter het spirituele."

De zelfontplooiing is blijven doorgaan in de jaren zeventig en tachtig. Thans zie je dat veel mensen doorschieten. Maar je moet het kind niet met het badwater weggooien." Waarbij het kind volgens Weeda de liefde is en het badwater de dwang, het geld en de macht.

Agriculture and Spirituality, International Books, ISBN 90 6224 980 9, 25 gulden. Over spiritualiteit en wetenschap, Anthos, te verschijnen in september.

Re:ageer