Wetenschap - 10 oktober 1996

Wageningen worstelt met waterkwaliteit

Wageningen worstelt met waterkwaliteit

LUW kan vissterfte en stank helpen tegengaan

De gemeente Wageningen, de Landbouwuniversiteit en de Dienst Landbouwkundig Onderzoek willen meer samenwerken en elkaars kennis benutten. Dat was ook de boodschap op het symposium over Kennisstad Wageningen, ter gelegenheid van het vertrek van burgemeester mr M. Jager. Een zuurstofrijk openbaar water in Wageningen zou een mooi begin zijn. De gemeente pakt het verkeerd aan, vindt viswaterexpert Leenstra van de LUW. Maar een beroep op zijn kennis blijft uit.


Algen vreten 's nachts zuurstof. Bij zonsopgang is het zuurstofgehalte zeer laag. Maar overdag produceren de algen zuurstof. In de zomer is overdag sprake van een sterke oververzadiging. Wat doet de gemeente? Ze laat 's morgens die brandweerpompen water uit de stadsgracht en de Tarthorstwatergang oppompen. Dat water wordt in de vorm van een soort fontein teruggebracht. Zo jaag je de zuurstof er juist uit! De gemeente moet 's nachts de pompen laten werken", aldus Tarthorstbewoner en LUW-medewerker S.H. Leenstra. Hij veronderstelt dat de gemeente de pompen uitzet omdat ze anders de nachtrust van de burgers verstoren.

Leenstra is verbaasd dat de gemeente niet om zijn advies heeft gevraagd nadat deze zomer in de sterk vervuilde watergangen massale vissterfte plaatsvond. Hij beheert de LUW-proefaccommodatie voor vissen, naar zijn zeggen wereldwijd de grootste. Het merendeel van de bewoners bestaat uit karperachtigen, die ook de gemeentelijke waterpartijen bevolken. Leenstra bewaakt op de proefaccommodatie nauwgezet de kwaliteit van het water. Al was het alleen maar omdat de karpers steeds duurder worden; er zijn al exemplaren die tienduizenden guldens waard zijn.

Gepassioneerd vertelt Leenstra over de Thaise hoofdstad Bangkok, met tien miljoen inwoners en dagtemperaturen tussen de dertig en veertig graden Celsius. Daar zijn veel waterpartijen. Om die zuurstofrijk te houden gebruiken ze elektrisch aangedreven apparaten die zowel zuurstof in het water brengen als stroming veroorzaken. Het zijn een soort waterfietsen; dubbele drijvers met aan weerszijden een schoepenrad."

Wagenings ambtenaar R. Wiebes kent de drijvers annex schoepenraderen, maar die worden - misschien - pas aangeschaft als een totaalplan voor de waterkwaliteit van de Wageningse watergangen beschikbaar is. Zijn collega H. Wildenbeest, beleidsambtenaar voor watergangen, werkt aan dat plan. Wiebes: We proberen er het beste van te maken met de pompen. De mechanische herrie is niet de reden waarom de pompen 's middags vijf uur worden uitgezet. Burgers klagen vooral over het luide geraas waarmee het opgepompte water op het oppervlak van gracht of vijver valt. Daar kunnen ze niet van slapen. Er zijn zelfs burgers die er overdag last van hebben. Die zitten thuis geconcentreerd te werken. En aan het Emmapark willen ze 's avonds rustig in hun tuin zitten." Waterambtenaar Wiebes ontkent niet dat hij en zijn collega's zich binnenskamers wel eens afvragen wat nu erger is; het geraas of de stank van een zuurstofarme gracht. Maar dat is een politieke afweging."

Hoosbuien

Wiebes benadrukt dat de stank en de vissterfte in de stadsgracht diverse oorzaken hebben. De directe oorzaak van acute zuurstoftekorten zijn de hoosbuien 's zomers, waardoor het riool overbelast raakt en via zogenaamde overstorten sterk organisch vervuild water in watergangen terecht komt. Dat komt boven op het feit dat de gemeente van de provincie geen grondwater meer mag oppompen. Dat grondwater werd decennia lang gebruikt om de gracht op peil te houden en van vers, zuurstofrijk water te voorzien. Maar het grondwater moet nu in de bodem blijven om verdroging - nog zo'n typisch Wagenings onderzoeksthema - tegen te gaan. Wiebes: Er staat nu nog maar zo'n dertig tot veertig centimeter water in de gracht en dan kan van stroming geen sprake zijn."

Ondertussen valt elke herfst weer een flinke lading organisch afval van bomen en struiken in het water. Het beoogde totaalplan zal volgens Wiebes dan ook zeker aandacht besteden aan de beplanting langs watergangen en de productie van organisch afval.

Duikers

Flink baggeren is voorlopig niet mogelijk, weet Wiebes. Afgezien van de kosten, alleen al voor de stadsgracht een slordige een miljoen gulden, kan de gemeente nergens met het slib naartoe vanwege de sterke verontreiniging. Het baggeren van verstopte duikers onder de Kennedyweg vorig jaar was een calamiteit waarvoor de provincie bij uitzondering ontheffing verleende. De kosten schat Wiebes op enkele tonnen.

In de toekomst kan Wageningen zich van een deel van de zorgen ontdoen. Vanaf begin volgend jaar moet het Waterschap Vallei en Eem in alle gemeenten de grotere watergangen overnemen. Daarmee waarborgt het waterschap niet alleen de waterkwantiteit maar ook de waterkwaliteit. Wiebes: Maar het waterschap is ook niet gek. Dat wil het water alleen overnemen als het oke is."

Het waterschap is inderdaad niet gek. In het hoofdkantoor te Hoevelaken verklaart ing P. Waaijer van de afdeling Onderhoud dat de onderhandelingen met de gemeente Wageningen nog niet zijn afgerond. Gemeenten denken in een klap van de problemen af te kunnen zijn." Waaijer heeft veel ervaring met de problemen. Zo baggert het waterschap watergangen eens in de vijf tot tien jaar. Dat zijn inderdaad kostbare projecten.

Subsidiepotten

Waaijer stelt dat eerst de ernst van verontreiniging, die in watergangen zoals het Valleikanaal van plek tot plek zeer sterk kan verschillen, bemonsterd moet worden. Amersfoort heeft een keer fors gesaneerd. Maar in zo'n grote gemeente is het ongetwijfeld makkelijker ergens een miljoen gulden te vinden of subsidiepotten bij de provincie aan te boren."

Die subsidies of miljoenen worden in ieder geval niet gevonden zolang er geen goed plan ligt. Wiebes stelt dat collega Wildenbeest en hij zeker gebruik willen maken van alle beschikbare kennis en technieken. Daarvoor hoeft hij overigens slechts de Marijkeweg over te steken, want Leenstra's proefaccommodatie is tegenover de gemeentewerf gevestigd. Maar tot nog toe maakte hij geen gebruik van de daar aanwezige expertise. Hij is nu eenmaal slechts belast met het bestrijden van calamiteiten. Zo is pas onlangs een zuurstofmeter aangeschaft om het effect van het rondpompen van water te meten. Ik heb ook nog andere taken, weet u", verontschuldigt hij zich.

Voor Leenstra is het feit dat gemeentelijke ambtenaren - uit het hele land - de weg naar de LUW niet vinden een pr-probleem. Het bedrijfsleven vindt die weg wel, getuige de directeur van een niet nader genoemd oliebedrijf, die met hulp van Leenstra zijn karpers van de verstikkingsdood wist te redden.

Re:ageer