Wetenschap - 12 november 1998

Verkiezingen maken Afrika niet stabiel

Verkiezingen maken Afrika niet stabiel

Verkiezingen maken Afrika niet stabiel
Democratie ter discussie in seminar
In 1988 hadden vier Afrikaanse landen een democratische regering, in de jaren daarna hielden 35 landen voor het eerst verkiezingen. Dat gebeurde onder druk van het westen; zonder verkiezingen kwamen de landen niet in aanmerking voor ontwikkelingshulp. Met de eis voor verkiezingen wilden de donorlanden, de Wereldbank en het IMF het bestuur in die landen verbeteren. Toch zijn interne conflicten in Afrika aan de orde van de dag. Tijd om de democratie ter discussie te stellen, menen de leerstoelgroep Rampenstudies, de studentenorganisatie OtherWise en Studium Generale. Ze organiseren het seminar Democracy under Fire
Sinds een aantal jaren stellen nieuwe regeringen en non-gouvernementele organisaties vraagtekens bij de westerse democratie als de ideale en universeel toepasbare vorm van bestuur. Want hoewel de stembus in Afrika massaal dictators en eenpartijenstelsels heeft verjaagd, zijn staatsgrepen en burgeroorlogen nog steeds aan de orde van de dag. Militairen accepteren verkiezingsuitslagen niet, verkiezingen worden gemanipuleerd of machthebbers plaatsen familieleden op alle invloedrijke posten
Een van de drie sprekers op het seminar, Achille M'bembe uit Senegal, stelt dat de westerse democratie niet werkt in de Afrikaanse context. M'bembe is hoofd van Codesria, de raad voor ontwikkeling van sociaalwetenschappelijk onderzoek in Afrika. Hij vindt dat er ruimte moet zijn voor alternatieve vormen van bestuur, ingebed in de geschiedenis en de cultuur van een land
Ook president Museveni van Oeganda stelt dat de nulpartijendemocratie die hij invoerde de beste vorm van democratie is, omdat een democratie met meer partijen etnische of regionale verschillen in de hand zou werken, vertelt ir Thea Hilhorst, docent Rampenstudies bij het departement Sociale Wetenschappen aan de LUW. Daar kun je natuurlijk je vraagtekens bij zetten. Maar je kunt je ook afvragen of een meerpartijendemocratie niet in de hand werkt dat de meerderheid extra mogelijkheden krijgt om de minderheid te onderdrukken.
Oeganda wordt regelmatig als voorbeeld aangehaald van een geslaagde alternatieve bestuursvorm. Sinds de nulpartijendemocratie van Museveni in de plaats kwam van het regime van Idi Amin, zijn de mensenrechtensituatie en economie verbeterd
M'bembe is vooral tegenstander van de westerse eis te democratiseren in ruil voor ontwikkelingshulp. Onder meer omdat dit tot gevolg kan hebben dat landen een schijndemocratie in stand houden om ondersteunende landen te vriend te houden, terwijl achter de facade de ware machthebbers de touwtjes in handen hebben
Vredesakkoord
Een voorstander van westerse inmenging voor democratie is Raul Rosende. Hij is als programmacoordinator van OAS, de Organisatie van Amerikaanse Staten, in de jaren tachtig ondermeer betrokken geweest bij de invoering van een democratisch bestel in Guatamala. Maar je moet je ook afvragen wat er gebeurt als er met veel buitenlandse inmenging een vredesakkoord getekend is en verkiezingen gehouden worden. Als de westerse waarnemers weer naar huis zijn, heb je dan een werkbare democratie?, vraagt Hilhorst zich af
Drs Kees Biekart, deelnemer aan de discussie tijdens het seminar, deed bijvoorbeeld onderzoek naar de invoering van een democratische structuur in Centraal Amerika. Daaruit blijkt dat het succes van de democratie vooral afhankelijk is van de aanwezigheid van lokale organisaties die er invulling aan willen geven. Want wat heb je aan verkiezingen als niemand er iets mee kan? In Liberia, Sierra Leone en Somalie functioneert het bestuur niet meer. Grenzen vervagen, de organisatie van de economie houdt zich niet aan regels, crisissituaties zijn niet meer uitzonderlijk en de samenleving heeft zich daar op ingesteld. Moet je je dan gaan afvragen waarom dingen niet gebeuren zoals het westen het graag ziet, of moet je kijken welke structuur er nog wel te vinden is en deze gebruiken om nieuwe concepten, nieuwe politieke organisatievormen te ontwerpen?
De derde spreker op het seminar is Kingsley de Silva, directeur van het internationale centrum voor etnische studies in Sri Lanka. Hij gelooft sterk in een democratisch bestuur, zelfs als er etnische conflicten spelen in een land. Hij publiceerde veel over de democratie en de etnische conflicten in India en Sri Lanka. Zijn invalshoek is: ondanks dat deze landen geteisterd worden door grote conflicten, houdt de democratie stand. Bovendien wijst hij erop dat, hoewel steevast gesproken wordt over de westerse democratie, Zuid-Azie al vijftig jaar lang onafgebroken een eigen democratische structuur kent, legt Hilhorst uit. Hier moet je je afvragen of de democratie niet juist een van de oorzaken is van de conflicten. Dat zal tijdens het seminar ook wel naar boven komen, verwacht ik. Maar het is zeker geen onderwerp waarover je na een gesprek aan de borreltafel een standpunt in kunt nemen.

Re:ageer