Wetenschap - 25 januari 1996

Verbod op hormoonvlees wankelt door GATT-afspraken

Verbod op hormoonvlees wankelt door GATT-afspraken

Wetenschappers: geslachtshormonen schaden gezondheid niet

Er bestaan gerede twijfels of de import van hormoonvlees uit de Verenigde Staten nog langer is tegen te houden. Sinds 1988 verbiedt de Europese Unie de import van dit vlees, maar de Amerikanen nemen daarmee geen genoegen, ondanks de schadevergoeding van de EU. Zij hebben Europa voor de Wereldhandelsorganisatie gedaagd, omdat het verbod indruist tegen de GATT-afspraken. De EU zoekt naarstig naar nieuwe argumenten.


Europa maakt zich op om met hand en tand zijn grenzen te verdedigen tegen de komst van Amerikaans hormoonvlees. Kom maar op, heeft de Europese commissaris van Landbouw gezegd tegen de Amerikanen", meldt B. Bruggink, voorlichter van het ministerie van LNV. Hij is tegen het openstellen van de Europese grenzen voor de import van hormoonvlees uit Amerika en minister Van Aartsen ondersteunt dat."

Een handelsoorlog lijkt aanstaande. We moeten stevig verzet bieden", zei Van Aartsen vorige week in Berlijn, bij de opening van de grootste landbouwbeurs van Europa. Hij gaf aan dat de Europese landbouwministers opdracht hebben gegeven aan commissaris Fischler om zich flink te verzetten tegen de Amerikaanse eis dat de Europese grenzen met onmiddellijke ingang worden opengesteld voor vlees dat is geproduceerd met behulp van groeibevorderaars.

De Verenigde Staten zijn inmiddels naar de wereldhandelsorganisatie (WTO) gestapt om hun gelijk te halen. In Amerikaanse ogen kan Europa het importverbod op Amerikaans hormoonvlees, dat inmiddels geldt vanaf 1988, niet langer handhaven. Onlangs werden namelijk de resultaten bekend gemaakt van een wetenschappelijke conferentie over de veiligheid van groeihormonen. In opdracht van landbouwcommissaris Fischler keek een internationaal gezelschap van wetenschappers vorig jaar november in Brussel naar het effect van het gebruik van groeihormonen op de volksgezondheid. Ze concludeerden dat er geen risico's voor de volksgezondheid zijn als de natuurlijke groeihormonen onder strikte voorwaarden worden toegediend.

Met die conclusie lijken de wetenschappers Fischler het wapen tegen hormoonvlees uit handen te hebben geslagen. In het door VS en Europa ondertekende GATT-akkoord, dat juli vorig jaar van kracht werd, is namelijk opgenomen dat landen hormoonprodukten en genetisch gemanipuleerde produkten alleen mogen tegenhouden met wetenschappelijk argumenten. Voor de natuurlijke geslachtshormonen progesteron, testosteron, estradiol en de synthetische hormonen zeranol en trenbolon bestaan die argumenten niet langer.

Consumenten

Van Aartsen gooit het nu over een andere boeg. Consumenten willen geen vlees met hormonen, ook al staat vast dat het niet schadelijk is voor de volksgezondheid. De Amerikanen hebben andere ideeen over dierenwelzijn. Zij gaan veel fabrieksmatiger met hun vee om. Wij doen dat hier anders", stelde hij in Berlijn. Hij verwoordde daarmee het standpunt van verschillende maatschappelijke organisaties in Nederland.

De hormoonkwestie verbroedert. Groeperingen die elkaar normaal nauwelijks het licht in de ogen gunnen, zijn het dit keer roerend met elkaar eens: het hormoonvlees moet niet worden toegelaten. En dan volgen een rits argumenten, die vooralsnog door de Amerikanen als te emotioneel van tafel worden geveegd. Alle organisaties roepen dat de consument geen vlees wil dat met hormonen is geproduceerd, maar bij de Consumentenbond is geen onderzoek voorhanden dat dit aantoont. Er is wel een ledenpeiling gehouden, waaruit blijkt dat de consument geen behoefte heeft aan hormonen in het vlees.

Bij het Produktschap voor vee, vlees en eieren (PVE) ligt echter nog een onderzoek uit 1991 in de kast, waarin werd gekeken naar het effect van imagoveranderingen op de consumptie van vlees. Op basis van dat onderzoek wordt nu geconcludeerd dat als het hormoonvlees op de Europese markt wordt toegelaten, het vleesverbruik met tien a vijftien procent zal dalen.

Nu schijnt het Amerikaanse volk er absoluut niet mee te zitten om dit type vlees naar binnen te werken. Philip M. Sheng, directeur van de U.S. Meat Export Federation, schrijft in het Agrarisch Dagblad: Ongeveer tachtig procent van de totale Amerikaanse rundvleesproduktie komt tot stand met gebruik van de vijf toegestane hormonen. De gemiddelde Amerikaan eet daarvan 31 kilo per jaar. Dat is meer dan in elk van de afgelopen vijf jaren. De consumptie van Amerikaans hormoonvlees op de internationale markten, zoals die van Japan, Korea, Singapore en Canada, stijgt ook. Overal wordt het vlees aan de strengste wetenschappelijke eisen onderworpen. De verkoop naar het buitenland is sinds 1980 met zo'n 460 procent gestegen."

Hilton Beef

Het ministerie van LNV en het produktschap PVE vrezen dat de Amerikanen hun markt verder willen uitbreiden. Vooralsnog is daarvan weinig te vrezen. Als de Europese Unie op gezag van de WTO haar grenzen moet openstellen voor Amerikaans hormoonvlees, dan laat het GATT-handelsakkoord slechts een beperkte hoeveelheid toe op de Europese markt. De EU importeert jaarlijks zo'n 500 duizend ton rundvlees, wat verdeeld is over verschillende contingenten. Binnen het Hilton Beef contingent is tienduizend ton gereserveerd voor de VS en Canada. In 1994 exporteerden de VS ongeveer drieduizend ton hormoonloos vlees naar Europa.

Tienduizend ton is natuurlijk maar een schijntje voor de VS en lijkt geen reden voor een handelsconflict. Maar de huidige GATT-afspraken staan niet voor eeuwig vast. We vermoeden dat de Amerikanen met deze eis vooruit lopen op afspraken in de toekomst. Ze zijn erop uit om dan een groter marktaandeel te claimen", denkt J. Beekman, voorzitter van het Produktschap voor vee, vlees en eieren.

Zij beaamt dat het erg moeilijk zal worden om het Amerikaanse hormoonvlees tegen te houden. Er wordt flink gelobbied om het buiten de deur te houden, nu met het argument van de controle. Uit de wetenschappelijke conferentie kwam namelijk dat de volksgezondheid alleen niet in gevaar wordt gebracht als de geslachtshormonen onder strikte voorwaarden worden toegediend. Maar de gebruiksvoorwaarden kun je moeilijk controleren. Voor zover wij weten, wordt in Amerika helemaal niet gecontroleerd op hormoongebruik. Daar zijn vijf hormonen toegestaan en de Amerikanen gaan ervan uit dat andere, illegale middelen helemaal niet gebruikt worden. Daarom ligt het in de verwachting dat de EU de Amerikanen de vraag terugspeelt hoe hard zij kunnen maken dat hun vlees veilig is."

Winst

Beslist de WTO in het voordeel van de Amerikanen, dan is het gebruik van groeibevorderende geslachtshormonen in Europa niet langer tegen te houden. Door de hormonen groeien koeien en varkens sneller en wordt het voer efficienter gebruikt, met minder mest als gevolg. Voor veehouders is dat economisch erg aantrekkelijk. M. Linskens van de Dierenbescherming vertelt dat het gebruik van natuurlijke groeihormonen de Amerikaanse veehouder een extra winst oplevert van vijftig dollar per dier. Wij vinden het verwerpelijk om de gezondheid en het welzijn van dieren nog meer in gevaar te brengen, vanuit puur winstbejag."

Linskens wijst op een nog vertrouwelijk rapport van het Instituut voor dierhouderij en diergezondheid (ID-DLO), dat de gezondheidseffecten van groeibevorderende stoffen op het dier heeft onderzocht. Van elk geslachtshormoon is bekend dat het kan leiden tot een versnelde ontwikkeling van het skelet, een verminderde vruchtbaarheid en de vorming van tumoren. Ook toegenomen agressiviteit en nervositeit bij dieren zijn voorbeelden van negatieve effecten." Het ID-DLO heeft ook gekeken naar andere stoffen die weliswaar alleen voor therapeutisch gebruik zijn toegestaan, maar tevens een groeibevorderende werking hebben. Antibiotica, coccidiostatica en clenbuterol zijn stoffen die legaal mogen worden toegediend om ziekten te voorkomen.

Ir J. Mulder, die namens de VVD in het Europarlement zit, laat weten dat het Europarlement al heeft aangedrongen op een vervolgconferentie, waarin wordt gekeken naar de schadelijkheid van groeibevorderende middelen voor gezondheid en welzijn van dieren. Toch heeft ook Mulder, net als andere betrokkenen, twijfel of Europa voldoende argumenten heeft om het importverbod overeind te houden. We zullen zien wat er gebeurt. Misschien legt de WTO ons wel een boete op. Ook nu betalen we ook al honderd miljoen dollar aan de Amerikanen ter compensatie van de importbeperkingen."

Etiket

Moet het verbod toch worden opgeheven, dan moet het vlees dat is geproduceerd met hormonen worden geetiketteerd, menen minister Van Aartsen, Europarlementarier Mulder, de Consumentenbond en het produktschap. Ze hopen dat de consument op basis van die informatie het vlees zal laten liggen, waardoor de Verenigde Staten alsnog weinig vlees op de reeds oververzadigde Europese vleesmarkt kunnen afzetten.

Re:ageer