Wetenschap - 5 maart 1998

Veen speelt cruciale rol bij klimaatverandering

Veen speelt cruciale rol bij klimaatverandering

Veen speelt cruciale rol bij klimaatverandering
Onderzoeker doet aan veentransplantatie
Veenecosystemen spelen een belangrijke rol bij de klimaatverandering. In het veen ligt namelijk een gigantische hoeveelheid van het broeikasgas CO2 opgeslagen, een kwart van de hoeveelheid die in de atmosfeer aanwezig is. Veranderingen in het veenecosysteem hebben daarom grote consequenties voor het klimaat. Ir Monique Heijmans onderzocht Drents hoogveen en ontdekte dat stikstof, vooral afkomstig uit het verkeer en de veeteelt, de veenmosgroei belemmert. Daardoor neemt de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer toe en wordt het broeikaseffect versterkt
Aan de Bornsesteeg in Wageningen ligt een veldje met groenbruine veenmossen. Op het eerste gezicht lijkt het een experiment van een tuinarchitect: in vijftien ronde bakken met een diameter van twee meter liggen de pollen mooi ingebed en het gras tussen de bakken is keurig gemaaid. Dan valt op dat de bakken zijn aangesloten aan slangen die naar een witte gastank lopen. Dit is de installatie van milieuhygienist ir Monique Heijmans, die bij de leerstoelgroep Natuurbeheer en plantenecologie werkt aan haar promotieonderzoek. Ze hoopt over twee jaar te promoveren
Heijmans geeft een rondleiding door haar proefveld, waar ze sinds twee jaar uit Drenthe afkomstig hoogveen onderzoekt. Door continu lucht met extra CO2 over het veen te blazen en het veen regelmatig met stikstofrijk water te besproeien simuleert ze toekomstige atmosferische condities die ontstaan door de toename van de CO2- en stikstofconcentratie in de atmosfeer
We weten dat bossen en venen de CO2-uitstoot door de industrie voor een deel opvangen, maar we zijn benieuwd in welke mate dit gebeurt en of dit verandert, vertelt Heijmans. Om meer inzicht te krijgen in de wisselwerking tussen veenecosystemen en de atmosfeer is er veenonderzoek gaande in Finland, Zwitserland, Engeland en Nederland.
Het veen dat Heijmans onderzoekt is afkomstig uit het Drentse natuurgebied Dwingelderveld. Daar ligt het mooiste en gezondste hoogveen in Nederland. Heijmans was onder de indruk van het Drentse veengebied, te meer omdat in haar geboortestreek, de Peel, het hoogveen door afgraving en verdroging is veranderd in een kale en troosteloze vlakte. In het Dwingelderveld is er een overvloed aan water, waardoor de veenvegetatie uitstekend gedijt
Veenplaggen
Heijmans besloot stukken Drents hoogveen te verplaatsen naar Wageningen omdat haar experiment regelmatige controle van het veen en de meetinstrumenten vereist. In de winter van 1996 trok ze met drie medewerkers naar het Dwingelderveld om vijftien blokken hoogveen op te halen. Met de schop staken ze stukken veen uit van anderhalve bij anderhalve meter, met een dikte van twintig centimeter. Omdat het veen bevroren was zakten we er gelukkig niet doorheen. Maar door al dat ijs waren de veenplaggen wel loeizwaar, vertelt Heijmans
De boswachterij gaf toestemming voor de transplantatie omdat ze liever een paar stukken veen wilde missen dan experimenten in het natuurgebied te laten plaatsvinden. De aangerichte schade is beperkt gebleven, zegt Heijmans. De gaten staan nu vol met regenwater waarin het veen zich opnieuw ontwikkelt. De veentransplantatie in het onderzoeksveldje aan de Bornsesteeg verliep ook zonder problemen. Tot haar tevredenheid zag Heijmans dat het veen al na enkele maanden begon te groeien
Het experiment bestond uit het toevoegen van extra CO2 en stikstof en het meten van de veranderingen in de veenvegetatie. In het groeiseizoen gaat er elke maand 2500 liter CO2 doorheen, vertelt Heijmans. Via een buizensysteem wordt CO2 vermengd met gewone lucht en over een aantal bakken met veen geblazen. Het systeem is zo ingesteld dat in het groeiseizoen de lucht boven het veen continu een twee keer zo hoge CO2-concentratie heeft als normaal
Heijmans metingen wezen uit dat het veenmos in het tweede jaar van het experiment aan het CO2-infuus drie keer zo hard groeide als normaal. Het veen vond de extra CO2 erg prettig, vertelt Heijmans. De snellere groei bewijst dat hoogveen een goede vastlegger van CO2 is.
Vaatplanten
Zes keer in het groeiseizoen besproeide Heijmans het veen met een ammoniumnitraatoplossing waarvan het stikstofgehalte twee keer zo hoog was als in gewoon regenwater. De toevoeging van extra stikstof had een verrassend effect. De vaatplanten in het veen, zoals dopheide en veenpluis, gingen beduidend sneller groeien. Dat kan op de lange termijn leiden tot overschaduwing en zwakkere groei van de veenmossen. Omdat vooral de mossen verantwoordelijk zijn voor de veengroei en de CO2-vastlegging zal het veen op den duur minder bijdragen aan het terugdringen van het broeikaseffect, denkt Heijmans. Bovendien bleek het veen nu twee keer zo veel methaan, ook een broeikasgas, te produceren. Als de verminderde CO2-vastlegging en de verhoogde methaanemissie op grote schaal optreden, bijvoorbeeld in de uitgestrekte veengebieden van Alaska en Canada, kunnen de extra broeikasgassen de atmosfeer versneld opwarmen
Heijmans begeleider, prof. dr Frank Berendse, vertelt dat al duidelijk een link is aangetoond tussen klimaat en veenecosystemen. In Alaska ontdekten de biologen Oechel en Vouritis van San Diego State University dat het arctische veenecosysteem op dit moment CO2 vrijlaat, terwijl het twintig jaar geleden nog CO2 opsloeg. Dit draagt volgens de biologen bij aan de wereldwijde toename in de atmosferische CO2-concentratie en een versterking van het broeikaseffect
In het licht van klimaatveranderingen is het dus belangrijk om de CO2-opslagcapaciteit van veenecosystemen te behouden. Dit vereist een vermindering van de stikstofdepositie. Berendse is van mening dat hoogvenen in Nederland alleen zullen blijven bestaan als de stikstofdepositie tot de helft wordt teruggebracht. Hij denkt vooral aan het aanpakken van de veestapel en het verkeer, die veel stikstof uitstoten. Varkens zullen dus moeten wijken, niet alleen om de hoogvenen te behouden maar ook om de kans te verkleinen op de ontregeling van het klimaat

Re:ageer