Wetenschap - 11 juni 1998

Varkens krijgen straks menu a la carte

Varkens krijgen straks menu a la carte

Varkens krijgen straks menu a la carte
Biotechnologie leidt tot explosie van speciale gewassen
Jarenlang was het de trend om mais, soja, koolzaad en andere bulkgoederen op de wereldmarkt te dumpen. Dat is aan het veranderen, bleek op het congres Ketenmanagement in de landbouw en de voedingsindustrie. De multinationals krijgen oog voor speciale wensen van speciale klantgroepen
Met behulp van de moderne biotechnologie kan een bedrijf een gewas ontwerpen, stelt de Amerikaanse econoom prof. dr Nicholas Kalaitzandonakes van de universiteit van Missouri-Columbia. Op de Amerikaanse markt is bijvoorbeeld al transgeen koolzaad te krijgen met laureaatolie. Deze dure olie, die normaal niet in koolzaad zit, wordt gebruikt door zeepfabrikanten. Het biotechbedrijf Agrocetus heeft mais gemaakt met menselijke antilichamen die kunnen helpen bij kankerbestrijding. Andere multinationals werken aan soja met minder verzadigde vetzuren, suikerbieten met een speciaal type suiker en aardappelen met een hoger gehalte aan vitamine-A
De biotechnologie verandert de relaties in de keten, zegt Kalaitzandonakes. Voorheen brachten bedrijven voor alle consumenten hetzelfde product op de markt, onafhankelijk van wat de afnemers aan wensen hadden en wat ze konden betalen. Nu ze betrekkelijk gemakkelijk nieuwe eigenschappen in hun soja of mais kunnen brengen, kunnen ze preciezer op de wensen van afnemers inspelen. En dat gaat, naast de bulkproductie, leiden tot een explosie van speciale gewassen voor speciale doelgroepen.
Kalaitzandonakes sprak op het derde congres Ketenmanagement in de landbouw- en de voedingsindustrie, op 28 en 29 mei in de Reehorst in Ede. De Amerikaanse hoogleraar bewees, net als veel andere sprekers, dat afnemers en toeleveranciers in de voedingsketen een nauwere relatie met elkaar krijgen. Chemieconcerns werken samen met zaadbedrijven en verwerkers, en verwerkers halen de banden aan met telers en consumenten
Toegevoegde waarde
Een van de eerste transgene gewassen op de Amerikaanse markt, mais met een verhoogd oliegehalte, toont aan hoe de relaties tussen biotechbedrijven, chemieconcerns, zaadbedrijven en telers aan het veranderen zijn. De mais, afkomstig van chemieconcern DuPont, heeft twee keer zoveel olie in de korrel dan conventionele mais. DuPont denkt de mais te verkopen aan varkensboeren, die met deze mais minder vetsupplementen aan het voer hoeven toe te voegen. Een deel van die besparingen kunnen de veetelers aan DuPont terugbetalen. Niet te veel, want de veetelers moeten er ook zelf beter van worden. En wil de handel goed lopen, dan moeten ook de zaadbedrijven en handelaren er wat op kunnen verdienen
Aldus is het bedrijf tot twee strategieen gekomen. Voor de Amerikaanse markt is het ruimhartig geweest. Het heeft zo'n tachtig zaadbedrijven een licentie gegeven om de gepatenteerde mais in Amerika te vermeerderen en te verhandelen. Maar op de buitenlandse markt houdt DuPont de vermeerdering en handel in eigen hand. Het bedrijf heeft, via een selecte groep graanhandelaren, contracten gesloten met eveneens een selecte groep telers. Contractafspraken worden gemaakt via een on-line Internetprogramma
De minder royale houding op de buitenlandse markt heeft alles te maken met de hogere toegevoegde waarde van de nieuwe mais. In het buitenland is er vaak een tekort aan oliesupplementen in veevoer, dus daar is de nieuwe mais meer waard. Wanneer de toegevoegde waarde van een nieuw gewas eenmaal een bepaalde grens overschrijdt, zo rekende Kalaitzandonakes voor, kan een bedrijf de vermeerdering en handel, en soms zelfs ook de teelt, beter in eigen hand houden
DuPont hoopt in 1999 mais op de markt te brengen met een hoger gehalte van het voor vee belangrijke aminozuur lysine. Dit tweede type mais bespaart de varkenshouders nog meer voedingssupplementen. Vervolgens wil DuPont in 2001 een derde mais op de markt brengen met en een hoger olie-gehalte en meer lysine en meer methionine
Het is niet zo dat die laatste mais de eerste twee zal verdringen, licht Kalaitzandonakes toe. DuPont brengt straks alle drie de nieuwe maisvarieteiten op de markt, steeds voor andere varkenshouders. Het ene varkensras heeft namelijk niet zoveel methionine nodig als het andere. Zo kan een verfijnd netwerk ontstaan waarbij DuPont aan bepaalde varkensboeren een van de drie rassen levert.
Macht
Naarmate de toegevoegde waarde van rassen hoger wordt, voorspelt de econoom, zullen de allianties meer gesloten worden. Het biotechbedrijf Mycogen levert zijn nieuwe zonnebloemen met een hoger oliegehalte bijvoorbeeld uitsluitend aan AC Humko, 's werelds grootste handelaar van olien voor de voedingsindustrie. Zo is ook DuPont zijn contacten in de mais- en sojaketen aan het versterken. Onlangs is het mede-eigenaar geworden van Pioneer Hibred, de grootste mais- en sojahandelaar in de wereld. De volgende schakel van de keten heeft het eveneens al gekocht. Dat is Protein Technology International, wereldleider in de handel van eiwitten voor de voedingsindustrie
Krijgen de chemieconcerns nu alle macht? Nee, volgens Kalaitzandonakes Het is een groot misverstand dat degene met de biotechnologie de macht in de keten heeft. Er zijn nog zoveel andere strategische factoren die de positie bepalen, zoals wie de technieken bezit voor kwaliteitscontroles, wie de markten kent, wie het beste uitgangsmateriaal heeft voor verdere veredeling kijk maar naar het enorme bedrag dat chemieconcern Monsanto onlangs op tafel moest leggen om zaadleverancier DeKalb te kopen. Dat is vele malen meer dan Monsanto voorlopig met biotechnologie zal verdienen.

Re:ageer