Wetenschap - 3 oktober 1996

Van klassenstrijd naar plattelandsvernieuwing

Van klassenstrijd naar plattelandsvernieuwing

Boerengroep bestaat 25 jaar

Stafmedewerkers van ministeries, LUW-docenten en boeren staan op 28 september in voormalig hotel De Wereld geanimeerd te praten over de landbouwproblematiek. De Boerengroep viert haar 25-jarig jubileum en heeft ex-medewerkers en actieve boeren uitgenodigd om mee te feesten. Oude strijdmakkers komen elkaar weer tegen na vele jaren, halen oude koeien uit de sloot en informeren naar elkaars kinderen.


De Boerengroep heeft een roemrucht verleden als actieplatform van linkse Wageningse studenten die de boerenstand wilden verheffen. In de jaren zeventig werden stevige theoretische debatten gevoerd over het gedachtegoed van Marx, in het bijzonder de plaats van de boer in het schema van de klassenstrijd.

Jaap Frouws, docent sociologie aan de LUW, weet nog dat hij een zelfstandige ondernemerspositie voor de boeren claimde. Daarmee behoorde hij tot het kamp van Jan Douwe van der Ploeg, momenteel sociologie-hoogleraar. Tegenstanders waren Niek Koning, nu economie-docent aan de universiteit, en Gerrit Walstra, inmiddels landbouw-consultant in Rusland. Zij wilden de boeren onderbrengen bij de vakbeweging en een regulier inkomen bieden.

De onderlinge meningsverschillen voorkwamen niet dat de studenten de boer op gingen met hun denkbeelden. Op de universiteit organiseerden ze college-agitatie om conservatieve docenten op hun denkbeelden aan te vallen. En met voorstellingen van het Boerentoneel trokken ze het boerenland door. Die toneelstukken werden steevast nabesproken met het publiek om de leerdoelen nader toe te lichten. Tijdens het jubileum voerden enkele oldtimers onder grote hilariteit nog delen van dit vormingstoneel op.

De linkse actievoerders lagen niet lekker bij de reguliere landbouworganisaties, blijkt tijdens de forumdiscussie op de feestdag. Na hun studie, die toen tien jaar kon duren, bleek het lidmaatschap van de Boerengroep een nadeel bij het vinden van werk bij de standsorganisaties. Maar als iemand zich netjes gedroeg, waren ze eventueel bereid het eerdere leven te vergeten", meldt Joop de Koeijer, die er niettemin voor koos om boer te worden en momenteel het Zeeuwse vlegelbrood promoot.

De Koeijer blijft de uitgangspunten van de Boerengroep na vele jaren nog trouw. Geldt dat ook voor Toon Wassenberg, werkzaam voor het Produktschap voor Vee en Vlees, en voor Staf Depla, stafmedewerker bij het ministerie van Vrom? Toen ik de Boerengroep verliet, werd ik gezien als een overloper", meldt Wassenberg. Maar ik ben nog steeds tegen de ketenbeheersing, waarbij handel en industrie de boeren hun handelen opleggen. Daarom ben ik bezig met een varkensveiling, met vrije prijsvorming."

Depla is een van de architecten van het mestbeleid van Van Aartsen en De Boer en als zodanig brengt hij de boeren in het nauw, opperen enkele mensen in de zaal. De overheid voerde vroeger geen goed mestbeleid", antwoordt Depla. Dat vonden we bij de Boerengroep ook al. Alleen dacht ik vroeger dat de overheid alles moest regelen, nu denk ik: dat moet zo min mogelijk."

Nu komen ook andere ex-Boerengroepers uit de jaren tachtig in het geweer. Ze herkennen zich niet in de oude indeling, waarbij het kader een oppositionele beroepspraktijk ambieerde tegen het establishment. Moeten de ministeries dan soms louter bestaan uit CDA'ers en VVD'ers?", vraagt iemand retorisch. We moeten de kanalen met de politiek openhouden", vindt Nico Verhagen, in Brussel werkzaam voor kritische boerenorganisaties. De industrie doet dat immers ook."

De Boerengroep kon in de jaren tachtig uitgebreid nadenken over een oppositioneel geluid in de landbouw, maar rond 1990 veranderde dat. Toen ik er in 1989 bij kwam, hadden we drie beroepskrachten", vertelt Frouwkje Boonstra. Toen ik wegging, hadden we nog een halve." Oorzaak: de NCO, de Nationale Commissie voor Ontwikkelingssamenwerking, beeindigde de subsidie. Op datzelfde moment sloeg de Tweefasenstructuur toe: de studieduur nam af en studenten beperkten hun engagement tot projecten van enkele maanden. De huidige Boerengroep bestaat voornamelijk uit afgestudeerden die in afwachting van een baan graag nog wat projectmatige werkervaring opdoen.

Daarbij zoekt de groep aansluiting bij boeren die op regionaal niveau landbouw, natuur en recreatie proberen te combineren. Leuke projecten, laten enkelen in de zaal weten, maar waar is het ideologische geluid tegen de politiek van Van Aartsen gebleven? We moeten inderdaad het landbouwinkomen en de landbouwpolitiek weer meer centraal stellen", antwoordt de huidige coordinator van de Boerengroep, Jifke Sol.

Anderen, zoals hoofdredacteur Jeen Akkermans van het Agrarisch Dagblad, vragen zich echter af of de oude garde dat niet beter zelf kan doen. Inmiddels maakt die immers deel uit van het universitaire establishment. Econoom Koning voelt zich echter geen lid van het establishment. Ik laat in een paar kleine vakjes de nadelige consequenties zien van de liberalisering, het dominante verhaal van de economen." Een reactie van Van der Ploeg, invloedrijk adviseur van minister Van Aartsen, blijft uit.

Zijn er nog oude rekeningen te vereffenen? Ga je gang", zo had de voorzitter de discussie geopend. Maar nee, er werd vooral veel gelachen. En gezongen en meegedeind, toen het Boerentoneel liederen aanhief tegen de modernisering van de landbouw.

Re:ageer