Wetenschap - 17 april 1997

Universiteit moet meer soorten opleidingen aanbieden

Universiteit moet meer soorten opleidingen aanbieden

Universiteit moet meer soorten opleidingen aanbieden
VSNU-congres breekt lans voor beroepsgerichte kennis
Academici zijn nauwelijks getraind om samen te werken of te communiceren, en hun kennis veroudert steeds sneller. Met die kritiek richtte minister Hans Wijers van Economische Zaken zich afgelopen week tot het jaarcongres van de universiteiten. Hij riep hen op om hun opleidingen breder en flexibeler te maken en te werken aan levenslang leren. Verrassend genoeg bleken veel academische kopstukken het met hem eens
Te specialistisch, te star en te eenzijdig gericht op theoretische kennis. Dat zeggen grote bedrijven al decennia lang over universitaire opleidingen. Het was een traditie om die kritiek te negeren, want een universiteit hoefde niet beroepsgericht te zijn. Alleen een reeks opleidingen in nieuwe kundes durfde die traditie te doorbreken
Maar kennelijk is er iets aan het veranderen. Universiteiten kijken meer naar hun arbeidsmarkt, organiseren stages en gaan het lot van hun afgestudeerden volgen. Afgelopen week bleek op het jaarcongres van de vereniging van universiteiten, VSNU, dat dit waarschijnlijk pas het begin is. Onder het motto Kennis en klanten spraken ze over een nieuwe, marktgerichte universiteit
De aftrap van minister Wijers was goed gericht. Hij legde uit waarin veel academische opleidingen vanuit economisch perspectief tekort schieten. Pure kennis kan iedereen vergaren. Waar het steeds meer om draait, is de vaardigheid die kennis effectief te gebruiken. Dat vergt discipline- overschrijdende kennis en zachte vaardigheden zoals samenwerking en communicatie. Bovendien veroudert de kennis steeds sneller, dus is er echt meer aandacht nodig voor levenslang leren
Ook prof. dr Roel in 't Veld, als bestuurskundige actief bij vier universiteiten, brak een lans voor veelzijdigheid. Onze universiteiten zijn opgericht als beroepsopleiding, maar dat doel is overwoekerd geraakt door het opleiden van onderzoekers. En nu zitten die functies in de knoop. Gevolg is dat er grote aantallen veelweters worden opgeleid, die slecht aan de bak komen. Als remedie ziet In 't Veld brede opleidingen met meer aandacht voor vaardigheden
Vervolgens stelde voormalig rector prof. dr Pieter de Meijer van de Universiteit van Amsterdam dat de universiteiten te weinig rekening hebben gehouden met de veranderende studentenpopulatie en arbeidsmarkt. Er was juist, door de studieverkorting, sprake van disciplinaire vernauwing en eenzijdige nadruk op het opleiden van onderzoekers
Verbreden
In Amsterdam gaat het roer nu om, aldus De Meijer. We moeten de opleidingen verbreden. Er zijn breed opgeleide alfa's, beta's en gamma's nodig. Maar ook mensen met een beta-gamma-opleiding, beta-alfa of alfa-gamma. De Meijer acht onderscheid nodig tussen specialistische studiepaden voor onderzoekers, meer beroepsgerichte varianten en brede opleidingen. En als u zegt: dat doen wij allemaal al lang, dan wens ik u daar veel sterkte mee.
Maar hoe moet die verbreding en differentiatie in de praktijk gerealiseerd worden? Daarover waren de congresgangers minder eenstemmig. Minister Wijers wilde de nascholing stimuleren en opperde onderhoudscontracten voor academici. Daarvoor hoeft niet per se de universiteit te zorgen; ook andere instellingen of commerciele bureaus kunnen zich op die markt begeven. Om de scholing te betalen, dacht hij aan belastingkorting voor werkgevers en aan nieuwe bestemmingen voor opgespaard verlof. Zo krijg je een echte onderwijsmarkt, met nieuwe geldstromen, zonder dat mijn collega Ritzen in de buidel hoeft te tasten, aldus Wijers
Marktwerking
Met deze nascholing kon iedereen leven, maar over meer marktwerking in de reguliere doctoraalopleidingen ontspon zich later op de dag een bizarre discussie. Het besef drong door dat universiteiten tot nu toe een forse marktwerking gevoeld hebben: wie meer studenten trekt, krijgt meer geld van Ritzen. Maar de minister heeft dit systeem juist dit jaar praktisch afgeschaft. Wat ervoor in de plaats komt, is nog onduidelijk. Voorlopig is er in elk geval minder basis voor een strijd om de student dan ooit
De studentenvakbond LSVb wil dat graag zo houden. Het is een denkfout om studenten als vrije consument te zien, betoogde bestuurslid Olof van der Gaag. Ze beschikken niet over genoeg informatie om verantwoord te kiezen. De concurrentie tussen universiteiten leidt slechts tot dure reclamecampagnes.
Zijn collega Maarten Stienen van studentenorganisatie ISO brak echter een lans voor individuele onderwijscontracten. Omdat van ons steeds grotere investeringen worden verlangd, zijn afdwingbare afspraken wel van belang. Komt de universiteit de afspraken niet na, dan moet ze de schade betalen. De tegenwerping was dat ook de verplichtingen van de student dan vastgelegd moeten worden, met bij wanprestatie eventueel verlies van collegegeld of beurs. Stienen ziet de beurs echter als uitkering voor levensonderhoud: Daar mag je niet aankomen.
Een vergaand pleidooi voor invloed van de student hield tenslotte een medewerker van minister Wijers, drs Jan van Ravens. Volgens hem heeft de overheid een universiteit helpen scheppen die louter is afgestemd op de standaardstudent: iemand van achttien jaar, met weinig werkervaring, die snel wil afstuderen. Gevolg is een monomaan en schools onderwijsproces, met weinig aandacht voor vaardigheden
Van Ravens schetste een systeem dat plaats biedt voor meer soorten studenten. Met verschillende studietempo's, met ruimte om werk en studie te combineren, en met ruime vrijstellingen voor mensen met relevante werkervaring. Ook studiefinanciering en collegegeld zouden flexibel moeten worden. En naast de bestaande universiteiten zouden ook andere instellingen via Internet een deel van het aanbod kunnen verzorgen. Dit nogal radicale pleidooi werd lauwtjes aangehoord: Wijers is gelukkig geen onderwijsminister, hoorde men een enkeling denken

Re:ageer