Wetenschap - 8 februari 1996

Unifarm bespaart duizenden guldens met hergebruikte kweekbakjes

Unifarm bespaart duizenden guldens met hergebruikte kweekbakjes

Kweekbakjes in de autoclaaf

Honderdduizenden kweekbakjes kocht de Landbouwuniversiteit vroeger jaarlijks om plantjes in op te kweken. Na gebruik waren die bakjes vies: er zaten grondresten met micro-organismen in. Schone bakjes zijn een voorwaarde om de proeven zuiver te houden. De grote bakken werden schoongespoeld, de kleinere kweekbakjes weggegooid. Dat lag voor de hand: duizend nieuwe kleine bakjes kosten 115 gulden. Je vindt geen personeel dat voor die prijs duizend bakjes wil schoonspoelen.

Zo ging het vroeger bij de LUW-vakgroepen; zo ging het ook bij Unifarm, het proefbedrijf van de universiteit. Toen de spoeler van grote kweekbakjes echter ziek werd en vervanging vanwege bezuinigingen niet mogelijk was, moest er een oplossing worden verzonnen. En toen kwam Unifarm-medewerker Bert Essenstam op het idee om alle kweekbakjes, groot en klein, in de autoclaaf van Unifarm te zetten.

Een autoclaaf is een oven waarin voorwerpen onder hoge druk met damp worden gesteriliseerd. Unifarm zet de autoclaaf op circa 115 graden Celsius en maakt er transgene plantjes en virussen mee onschadelijk. Essenstam zet de kweekbakjes erin. Bakjes van polystyreen zakken als een pudding in elkaar, die van polyethyleen soms ook, maar de bakjes van polypropyleen blijven heel. We recyclen nu alles."

Langzamerhand raken de LUW-vakgroepen ervan op de hoogte dat Unifarm de kweekbakjes weer klaarstoomt voor hergebruik. Essenstam en zijn collega's krijgen het steeds drukker. Elders op de universiteit staan wel kleine autoclaafjes, maar de joekel van Unifarm (2,5 meter lang, met een diameter van 0,8 meter) is als enige geschikt om bakjes te reinigen.

Gigantische hoeveelheden bakjes komen binnen. Driehonderd per week krijgen we er van Entomologie, voor koolplantjes die worden gebruik bij de insektenkweek. Voor een proef met tabaksplanten krijgen we vijfhonderd bakjes per week."

Al met al, schat Essenstam, reinigt Unifarm zo'n tweehonderdduizend bakjes per jaar. Hoeveel bespaart dat? Ja, je zit zo op een bedrag van acht- a tienduizend gulden per jaar", zegt hij bescheiden. Een rekensom leert beter. De potjes voor de koolproeven kosten 250 gulden per duizend stuks. De meest simpele en gangbare potjes kosten 115 gulden per duizend. De eenvoudige vinding van Essenstam bespaart dus minimaal 23 duizend gulden per jaar.

Hij bedenkt zich opeens dat ie nog een ontdekking heeft gedaan. Vroeger werd het plantmateriaal voor het autoclaveren in dure kunststof zakken gestopt, maar Essenstam ontdekte bij toeval dat bepaalde vuilniszakken het ook prima doen in de oven, zolang deze niet warmer wordt dan 115 graden Celsius. En de kunststof bakken bij de vakgroep Tuinbouwplantenteelt, waar ze in steenwol kweken, kunnen ook de autoclaaf in. De winst: Tuinbouwplantenteelt hoeft ze niet meer schoon te spuiten met ontsmettingsmiddel.

Nog externe klanten? Nee, we krijgen niets van DLO binnen. Die gooien bij mijn weten alles nog weg, hoewel ze weten dat wij met een autoclaaf werken", stelt Essenstam. De buur van Unifarm op de Binnenhaven, het Instituut voor Planteziektenkundig Onderzoek (IPO-DLO), gooit de bakjes echter niet weg, meldt labbeheerder Jack de Koning. Nee hoor, we hebben al jaren autoclaven, omdat we nu eenmaal steriele spullen nodig hebben. Dat is een faciliteit van het instituut. De kweekbakjes van de labs worden centraal ingezameld en schoongemaakt. De meeste DLO-instituten hebben ze."

DLO werkt dus ook zuiniger dan vroeger. Goed voor het milieu, maar toch een beetje jammer voor Essenstam: zijn ontdekking is elders blijkbaar ook gedaan. Bovendien scheelt het hem potentiele klanten, hoewel Unifarm de handen al vol heeft aan de kweekbakjes van de LUW. Ondanks de bezuinigingen is het werk niet minder geworden."

Heeft de Landbouwuniversiteit al waardering getoond voor het geld besparend initiatief van Essenstam? Nee, ik heb er van hogerhand nooit wat over gehoord."

Re:ageer