Wetenschap - 9 mei 1996

Tseetseevliegen

Tseetseevliegen

De tseetseevlieg Glossina pallidipes, die in Oost-Afrika de gevreesde slaapziekte overbrengt, kan een os al vanaf honderd meter ruiken. Dit stelt dr C.A. Groenendijk, die op 26 april promoveerde bij entomoloog prof. dr J.C. van Lenteren, in het proefschrift The behaviour of tsetse flies in an odour plume.

Groenendijk onderzocht in Zimbabwe met verschillende geurbronnen, vallen, vangnetten en vangschermen het foerageer- en zoekgedrag van de vlieg. Deze voedt zich met het bloed van gewervelde dieren. Bij het zoeken naar de gastheer worden deze vliegen op grote afstand aangetrokken door zogeheten kairomonen of geurstoffen, en op korte afstand door donkere vormen. In veel Afrikaanse velden hangen al zwarte katoenen doeken met kairomonen en insecticiden om de schadelijke tseetseevliegen te vangen. Meer inzicht in hun gedrag kan deze vallen verbeteren.

Behalve de afstanden waarop de vliegen hun geurbron ruiken, bepaalde Groenendijk ook de geursamenstelling waarop ze het liefste afkomen. Zo ontdekte hij dat de vliegen even goed reageren op een mengsel van vier artificiele kairomonen (aceton, octenol en twee fenolen) als op ossegeur, mits aan die kairomonen kooldioxide is toegevoegd.

Groenendijk, die werd betaald door de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO), bepaalde ook het haematinegehalte van gevangen vliegen om inzicht te krijgen in het tijdstip van hun laatste bloedmaaltijd. Daaruit bleek dat de insekten vaker maaltijden nemen dan ze strikt nodig hebben, als ze er niet te veel moeite voor hoeven te doen.

Re:ageer