Wetenschap - 1 februari 1996

Theorie uit de kolloidchemie geldt ook voor bacterien

Theorie uit de kolloidchemie geldt ook voor bacterien

Negatief geladen deeltjes stoten elkaar af en hoe lager de elektrische lading van de deeltjes, hoe sterker de afstoting. Deze theorie uit de kolloidchemie is goed toe te passen op bacterien. Dat ontdekte dr ir A. van der Wal, die 31 januari promoveerde bij fysisch chemicus prof dr J. Lyklema en microbioloog prof dr A.J.B. Zehnder.

Dankzij hun negatief geladen celwand kunnen bacterien vrij in een oplossing zweven, behalve als er veel zout of zuur in het water zit. In dat geval neutraliseren de positieve ionen de celwand en klonteren de bacterien alsnog aan elkaar of aan bijvoorbeeld een kleideeltje.

Van der Wal heeft als eerste kwantitatief bepaald hoe de elektrische lading van bacterie-celwanden verandert met de hoeveelheid zout in de oplossing. Hij ontdekte dat de uit de Rijn afkomstige bacterie Bacillus brevis bij lage zoutconcentratie een celwandpotentiaal heeft van honderd millivolt, slechts vijftien keer minder dan de potentiaal van kleine batterijen. Deze kennis is interessant voor bijvoorbeeld waterzuivering, waarbij bacterien zich zo min mogelijk vrij in het water mogen begeven.

Van der Wal beschouwde de bacterien als kolloiden, kleine onzichtbare deeltjes in een oplossing, bijvoorbeeld verfdeeltjes in verf en eiwitten in melk.

Bij de vakgroep Microbiologie bepaalde hij de samenstelling van de bacterie-celwand om achter zijn lading te komen. Op de vakgroep Fysische en kolloidchemie bepaalde hij de snelheid waarmee de bacterien zich in een elektrisch veld begeven, om achter hun elektrische eigenschappen te komen.

Hoewel bacterien onderhevig zijn aan kolloidchemische wetten die gelden voor niet-levende systemen, kunnen ze zich wel aan klontering onttrekken, weet Van der Wal. Bekend is dat bacterien die zich in zout of zuur water hechten aan klei, zich na enige tijd toch weten los te maken. Dit doen ze door eiwitten uit hun celwand op de klei achter te laten en misschien ook door tegenkracht te geven via beweging.

Re:ageer