Wetenschap - 6 juni 1996

Studentenvakbond kiest voor pragmatisch optreden

Studentenvakbond kiest voor pragmatisch optreden

Vertrek baliemedewerker markeert koerswijziging WSO

Het ontslag van baliemedewerker Jan Roel Smal, sinds 1990 werknemer van de WSO, heeft volgens beide partijen niets te maken met inhoudelijke meningsverschillen. Desondanks vertrekt met Smal volgende maand de laatste vertegenwoordiger van een generatie WSO-actievoerders. Bij de bond heeft zich een stille revolutie voltrokken. Was de WSO voorheen een belijdend linkse actieclub, tegenwoordig vaart de organisatie een pragmatischer koers. Het actievoeren heeft de vakbond toch niet afgezworen: vrijdag 31 mei manifesteerde de WSO zich met een bezetting van het hoofdgebouw.


In april 1982 woonde de jonge student landbouwtechniek Jan Roel Smal voor het eerst een informatie-avond bij van de Wageningse Studenten Organisatie, de WSO. Kort daarna nam Smal voor het eerst deel aan een actie. De toegangswegen tot De Dreijen werden een ochtend geblokkeerd en de Pedel was een nacht bezet door actievoerders.

Regeringsplannen voor de invoering van de basisbeurs waren een jaar later voor Smal aanleiding om plaats te nemen in het inkomenscomite van de WSO. Gedurende een half jaar bracht het comite een tweewekelijks pamflet uit waarin de Wageningse student werd geinformeerd over de regeringsplannen.

Smal: Het idee ontstond dat de discussie niet alleen over het inkomen van studenten zou moeten gaan. Ook de positie van werkende jongeren en uitkeringsgerechtigden zouden we in onze ideeen moeten betrekken. Ik heb me daarna altijd ongemakkelijk gevoeld in discussies over bijvoorbeeld de sportkaart. Het is niet eerlijk dat studenten er wel recht op hebben en andere jongeren niet."

Het verbreden van een discussie, wat tot in het oneindige kan worden doorgevoerd, tekent de tijd. In de jaren tachtig was het WSO-gebouw regelmatig het toneel van academische strijd over de plaats van de studentenbeweging in de maatschappij. Na dit alles moge duidelijk zijn dat materiele belangenbehartiging van studenten in het geheel niet kritisch genoemd kan worden. Hun praktijk speelt zich immers af binnen het systeem," schetst een WSO-discussiestuk uit 1984.

We hadden vroeger meer tijd. Veel mensen die nu studeren hebben dat niet," zegt Peter Baggen. Baggen bekleedde verschillende functies binnen de WSO. Hij zat in het bestuur, in de Progressieve Studenten Fractie en in de redactie van het WSO-blad Arion.

Veel ideeen binnen de WSO waren geinspireerd op de linkse Duitse filosoof Jurgen Habermas. Baggen, inmiddels in Amsterdam afgestudeerd als filosoof, vindt het moeilijk het gedachtengoed van Habermas uit te leggen. Ik heb er wat afstand van genomen," verklaart hij. Bovendien bestond er naar mijn idee altijd een Wageningse interpretatie van Habermas."

Na zijn activiteiten in het inkomenscomite trad Smal in 1983 toe tot het bestuurscollectief van de WSO. Het collectief, waarin twaalf personen in deeltijd de vakbond bestuurden, was een noodoplossing. Er ging veel tijd zitten in het bijpraten van elkaar," zegt Smal eufemistisch.

Bezetting

Met plezier blikt Smal terug op de laatste grote actie waarbij hij direct betrokken was: de bezetting van het hoofdgebouw in 1985. Aanleiding tot de actie was de invoering van de Wet op het wetenschappelijk onderwijs. Smal vat het strijdpunt kort samen: De minister wilde minder democratie binnen de universiteit en wij wilden meer."

Bijna was er geen bezetting geweest. We wisten dat er veel mensen nodig waren om een goede actie te voeren. Daartoe zetten we die actie op als een drietrapsrakket. Bij elke volgende trap moesten er meer mensen betrokken raken."

De belangstelling viel tegen. De eerste actie heette Bij Van der Schans op de bank en behelsde weinig meer dan dat we met z'n twee bij de voorzitter van het college van bestuur op de bank gingen zitten." Bij de tweede trap kwamen vijftien mensen en bij de laatste trap was de opkomst nul.

Bijna gaven we de moed op. We belegden een actie-vergadering. Van tevoren hadden we afgesproken dat de actie voorbij zou zijn als daar niemand kwam opdagen. Met een opkomst van honderd zouden we het hoofdgebouw bezetten. Er kwamen vijftig mensen, daar hadden we niet op gerekend."

De vijftig actievoerders gingen aan de slag om een bezetting van het hoofdgebouw voor te bereiden. Allerlei praktische zaken moesten worden geregeld; bezetters moeten immers ook eten. De bezetting werd cryptisch aangekondigd in een pamflet: Neem je tandenborstel mee.

Tot onze schrik stonden er op de actiedag vijfhonderd mensen voor het WSO-gebouw. We hielden het hoofdgebouw bezet van donderdagochtend tot maandag, toen de mobiele eenheid het pand ontruimde." Na de ontruiming van het hoofdgebouw werd de Aula een maand bezet.

Uiteindelijk heeft de bezetting niets concreets opgeleverd. Toch heeft de actie volgens Smal wel nut gehad. Door de acties werden studenten zich bewust van de democratische verworvenheden die nog wel overeind stonden, zoals de richtsonderwijscommissies en de universiteitsraad.

Toegankelijkheid

Na de bezetting in 1985 maakte Smal deel uit van de redactie van Arion, samen met Baggen. Het blad was een afspiegeling van de WSO; de discussies binnen de WSO werden voortgezet op de Arion-pagina's, die daardoor gevuld werd met soms pagina's lange betogen over nuances in de linkse filosofie. Baggen: Als je een blad gebruikt voor een interne discussie, komt de toegankelijkheid op de tweede plaats."

Arion was van oudsher filosofisch links. Dat botste met de meer pragmatische instelling van de PSF en het Reduktieburo", aldus Korne Versluis, lid van de huidige Arion-redactie. De PSF en het Reduktieburo enerzijds en de Arion-redactie anderzijds voeren daardoor elk hun eigen koers. Bij het Reduktieburo, een soort winkeltje waar leden van de WSO met korting spullen kunnen kopen als condooms, computers en cd's, bestonden zelfs plannen om de WSO te verlaten. Ook de PSF voelde zich minder op haar plaats binnen de WSO.

Na het aantreden van een nieuw bestuur in 1993, waar Versluis destijds lid van was, ging bij de WSO het roer om. De Arion-redactie moest het onderspit delven.

In de nieuwe opzet van Arion is de interne discussie naar de achtergrond verdwenen, net zoals de WSO zich meer pragmatisch opstelt. Ik hoop dat de vernieuwde, meer toegankelijke Arion symbool staat voor de veranderingen bij de WSO," vertelt Korne Versluis. Symbolisch is in ieder geval de uitspraak van een nieuw redactielid, Bart Zwaan, over het oude Arion: Daar durf ik niks over te zeggen, ik las m nooit." En oud-redactielid Baggen over het nieuwe blad: Ik heb m wel eens ingekeken, maar ik kan er niets over zeggen."

Al loopt er nu een nieuwe generatie WSO'ers rond, de omwenteling betekent volgens bestuurslid Norbert Degenhart vooral een nieuwe pr-koers. Het gedachtengoed van de WSO blijft overeind. We pleiten nog steeds voor democratie en goed onderwijs. We leggen het alleen op een andere manier uit."

Re:ageer