Wetenschap - 7 mei 1998

Stroopwafels en vloeibare stikstof voor de scholieren

Stroopwafels en vloeibare stikstof voor de scholieren

Stroopwafels en vloeibare stikstof voor de scholieren
Studenten Bioprocestechnologie op campagne voor LUW
Jos Malda en Rogier Spoor willen Wageningen van het imago van superboeren afhelpen. Op twintig scholen geven zij tijdens de biologieles een practicum over DNA. Tussen de proeven door geven ze voorlichting over vijf Wageningse studierichtingen en het uitgaansleven in Wageningen. Of dat extra studenten oplevert, is nog niet duidelijk, maar scholieren en docenten zijn enthousiast
De auto van Jos Malda en Rogier Spoor zit goed vol als ze op promotiecampagne gaan naar vwo-scholen. Behalve de twee studenten Bioprocestechnologie en een aantal folders over studeren in Wageningen bevat de huurauto de inventaris van een klein laboratorium: twee centrifuges, een waterbad, een UV-bak, een tank met vloeibare stikstof, pipetten, zes soorten chemicalien, mortieren, spateltjes, plastic handschoenen en een tomatenplant
Malda en Spoor gaan met hun mobiele laboratorium langs de scholen om daar een practicum DNA-isoleren te geven. En passant willen ze het imago van Wageningen wat oppoetsen. Toen ze uit het bestuur van studievereniging Codon stapten, wilden ze op een andere manier iets doen voor hun studierichting. We wilden eerst als een soort Veronica-promotieteam langs de scholen om reclame te maken voor Wageningen, maar we merkten al snel: je moet de scholen iets te bieden hebben waar ze echt op zitten te wachten.
Begeleid door de laboratoria voor Erfelijkheidsleer en Moleculaire biologie en de leerstoelgroep Onderwijskunde ontwikkelden ze een practicum waarin de scholieren DNA isoleren uit tomatenbladeren. Ze hebben het gangbare tijdschema voor de proef wat ingekort, zodat de proef in twee lesuren gedaan kan worden. Inmiddels hebben Malda en Spoor twintig scholen bezocht. Hun practicum valt in goede aarde. De meeste docenten vragen of ze volgend jaar nog een keer willen komen en de scholieren beoordelen hun bezoek via een enquete met een 4,3 op een schaal van 1 tot 5
Tomatensoep
We beginnen altijd met het uitstallen van een aantal producten uit de supermarkt, zoals tomatensoep en stroopwafels. We vragen wat de overeenkomst is tussen die producten. Meestal komen ze er wel uit dat in al die producten genetisch gemanipuleerde soja zit. Dan leggen we uit dat je voor genetische manipulatie eerst het DNA uit een plant moet zien te krijgen en dat ze dat in het practicum gaan doen. Om het DNA uit de stevige cellen van de tomatenbladeren te isoleren, worden die eerst met vloeibare stikstof bevroren en daarna vermalen. Als dat is gebeurd, mogen de scholieren de ijskoude dampende stikstof op de grond gooien voor het effect. Dat vinden ze natuurlijk prachtig, zegt Malda
In het schema van het practicum zitten drie pauzes van ongeveer tien minuten. De eerste benutten Malda en Spoor voor een minicollege over het scheiden van DNA. Stel je voor, er ligt een meisje op het schoolplein, dood, doet Malda voor. De dader is weg. De politie houdt drie daders aan, van wie een een flinke kras in zijn gezicht heeft. Onder de nagels van het meisje vindt de politie bloed van de vermoedelijke dader. Door in het laboratorium een DNA-fingerprint te laten maken, kan de politie dan bewijzen dat de verdachte de dader was.
Als de monsters halverwege het practicum tien minuten in warm water moeten staan, is het tijd voor de reclame. We doen dan het licht uit, gooien een sheet op de overhead en zeggen: en dan nu het leukste deel van de les, de reclame. Malda en Spoor stellen kort de studies Bioprocestechnologie, Biologie, Voeding van de mens, Levensmiddelentechnologie en Moleculaire wetenschappen voor. Kort, want als de scholieren meer willen weten, kijken ze maar in de folder
Boer
Verder vertellen we vooral ons eigen verhaal, waarom wij voor Wageningen hebben gekozen en wat we er leuk aan vinden, zegt Spoor. De eerste keer waren we bang dat we opdringerig zouden overkomen. Dus hadden we ons praatje kort gemaakt, maar de docent kwam na de les naar ons toe om te zeggen dat we wel wat meer reclame mochten maken. Bovendien merkten we dat je de klas de hele tijd wat te doen moet geven, anders gaan ze zich toch maar vervelen.
Er is volgens Malda en Spoor nog veel uit te leggen over studeren in Wageningen. Wageningers hebben bij de scholieren nog steeds het imago van superagrariers. Scholieren vragen of wij boer wilden worden en menen dat serieus. Bovendien heeft Wageningen bij de scholieren zeker geen naam als leuke studentenstad. Kun je daar wel uitgaan, dan? Daar kun je zeker niet sporten? Wij vertellen dan dat ze maar een keertje moeten komen kijken op een meeloopdag. Dat is beter dan de voorlichtingsdagen. Je krijgt vrij van school en je kunt leuk een dagje studentje spelen.
In de derde pauze krijgen de studenten een door Malda en Spoor gemaakte gel te zien waarin DNA is gescheiden. Met ultraviolet licht lichten DNA-bandjes oranje op in de gel. Daarna kunnen de vwo'ers hun eigen resultaat van anderhalf uur werken gaan bekijken. Erg spectaculair is het niet. Een propje wit slijm op de bodem van een reactievaatje. Toch zijn de scholieren wel enthousiast. Ja juf, nu gaan we die proefjes van jou dus niet meer doen, dat begrijp je wel, zei een van de scholieren. Tot slot krijgen ze een stroopwafel, met genetisch gemanipuleerde soja natuurlijk
Studiehuis
Volgens Malda en Spoor is het practicum vooral een succes omdat ze iets bieden waar de scholen op zitten te wachten. Het past precies in de nieuwe eisen voor het biologieprogramma van het vwo. Volgens de nieuwe regels van het studiehuis moeten docenten meer aandacht geven aan genetische manipulatie. Docenten willen vaak wel graag zo'n practicum geven, maar hebben de mogelijkheden niet. Bovendien moeten de scholen meer aandacht besteden aan studievoorlichting. Veel scholen weten niet goed wat ze daar precies mee moeten. Nu vangen ze twee vliegen in een klap, want ze kunnen ons practicum ook opvoeren als voorlichting.
Het practicum kost de scholen niets. Volgens Malda en Spoor is de opzet van hun voorlichtingscampagne uniek voor universitair Nederland. De hogeschool Utrecht heeft wel pakketten waarmee docenten hun practicum in elkaar kunnen draaien, maar die zijn duur
Scholen willen meer contact met universiteiten, omdat de leerlingen in het studiehuis tijdens de biologieles zelfstandig een onderzoekje moeten doen. Dat is moeilijk voor de scholen, omdat ze vaak niet over de benodigde apparatuur beschikken en niet aan kleine hoeveelheden chemicalien en enzymen kunnen komen die de universiteiten wel hebben. We kregen bijvoorbeeld een reactie van een school uit Arnhem. Een van de scholieren wilde bloemkool kloneren voor zijn onderzoek. Die hebben we in contact gebracht met de vakgroep Plantenfysiologie. Scholen willen dus graag meer contact, maar ze hebben geen idee waar ze moeten zijn op de universiteit.
Studiepunten
Het onderwijsinstituut Technologie en Voeding probeert met de afdeling Voorlichting en andere onderwijsinstituten een budget te vinden om de campagne te kunnen voortzetten als Malda en Spoor er in mei mee stoppen. Er is veertigduizend gulden nodig voor de aanschaf van apparatuur en chemicalien. Deze keer konden de studenten hun spullen nog lenen bij ing. Bert Wennekes van Erfelijkheidsleer, maar die heeft zijn spullen weer nodig voor zijn eigen practica
Wij hopen dat de LUW dit jaar vijftig tot honderd van de zeshonderd vwo-scholen kan bezoeken. Er zijn gelukkig al een paar studenten geinteresseerd om het van ons over te nemen. Het onderwijsinstituut wil de studenten belonen met studiepunten. Malda en Spoor krijgen voor hun inspanningen acht punten: vier van Erfelijkheidsleer en vier van Onderwijskunde. In de toekomst zullen studenten waarschijnlijk vier punten krijgen, omdat zij geen tijd hoeven te stoppen in het ontwikkelen van het practicum. Het duo krijgt verder vijftig gulden vergoeding per optreden. En we hebben van de afdeling Voorlichting een petje en een bodywarmer gehad. De bodywarmer willen ze terug, het petje mogen we houden.
Vier nieuwe studieprofielen voor het vwo
In september 1998 schakelt ongeveer dertig procent van de vwo-scholen over op een nieuw programma voor de laatste drie schooljaren. De andere scholen zijn wettelijk verplicht de omschakeling in 1999 te maken. De eerste studenten met het nieuwe programma staan dus in 2001 voor de poort van de LUW
In de nieuwe opzet van havo en vwo vervallen de oude examenpakketten. Ze worden vervangen door vier profielen: Natuur en techniek, Natuur en gezondheid, Economie en maatschappij en Cultuur en maatschappij. Elk profiel bestaat uit een gemeenschappelijk deel, met vakken als Nederlands, Frans, Duits, Geschiedenis en Algemene natuurwetenschappen. Daarnaast krijgen de scholieren een profieldeel en een deel (1000 van de 4800 uur) van het programma mogen ze zelf invullen
Voor de meeste opleidingen van de LUW zullen de profielen Natuur en techniek en Natuur en gezondheid verplicht zijn. Voor de opleiding Economie moeten studenten het profiel Economie en maatschappij gevolgd hebben, of in hun vrije keuze van Natuur en techniek en Natuur en gezondheid het vak Economie hebben gevolgd. Bij Rurale ontwikkelingsstudies en Huishoud- en consumentenwetenschappen kunnen scholieren met alle pakketten terecht. Studenten met het profiel Cultuur en maatschappij moeten wel voldoende wiskunde in hun vrije keuze hebben gedaan
Naast de veranderingen in het vakkenpakket moeten scholen zich omvormen tot zogenaamde studiehuizen. De leerlingen moeten zelfstandiger gaan werken. Van onderwijzen naar leren noemt het ministerie van Onderwijs dat in een folder

Re:ageer