Wetenschap - 10 september 1998

Speuren naar brandstichters via de satelliet

Speuren naar brandstichters via de satelliet

Speuren naar brandstichters via de satelliet
Remote sensing detectives
Pas nadat honderdduizenden hectare bos in de as waren gelegd, maakte de regen een einde aan de branden in Indonesie. Sindsdien zoekt de overheid naar de daders. Zijn grote houtkapbedrijven verantwoordelijk of hebben boeren de branden aangestoken? Of is El Nino de hoofdschuldige? Niemand weet het zeker. Remote sensing-deskundigen zoeken op hun satellietbeelden naar sporen van illegale boskappers en brandstichters
Volgens Willy Smits, Wagenings bosbouwer en adviseur van de Indonesische minister van Bosbouw, is via de satelliet vast te stellen dat boeren de hoofdschuldigen zijn van de bosbranden van vorig jaar. Dit was te lezen in De Volkskrant van 19 augustus 1997. Smits mening wijkt af van het standpunt van de Indonesische regering, dat commerciele houtkap en vervanging van bossen door plantages de grootste boosdoeners zijn
Het valt te betwijfelen of met satellieten nauwkeurig te bepalen is op welke plaats een bosbrand is aangestoken. Volgens remote sensing-deskundige dr ir Dirk Hoekman, die onderzoek doet in Oost-Kalimantan, kunnen de huidige satellieten brandhaarden maar tot op een paar kilometer nauwkeurig lokaliseren. Het is dus moeilijk vast te stellen of een brand is aangestoken door een boer die in de buurt van zijn akker met de slash and burn-methode nieuwe grond in cultuur brengt, of door een nabijgelegen palmolieplantage die zich uitbreidt
Ook door de razendsnelle uitbreiding van branden is de oorsprong ervan moeilijk te achterhalen. Door de thermiek verplaatsen vonken zich kilometers ver. Ten slotte kan dichte rook de brandhaard maskeren, aldus Hoekman
Uitdroging
Hoewel het verleidelijk is te zoeken naar een hoofdschuldige, lijken satellietbeelden erop te wijzen dat de bosbranden ontstaan door een samenspel van factoren. Ten eerste zijn bosexploitatiebedrijven al jarenlang bezig met het platbranden van grote stukken bos. Satellietbeelden laten zien dat de afgelopen vijftig jaar in Indonesie maar liefst 65 miljoen hectare tropisch bos is omgezet in productiebos, vertelt Hoekman. Per jaar komt er driehonderdduizend hectare productiebos bij, een gebied zo groot als de provincie Utrecht
In 1995 wees de Indonesische regering in het Nationale Bossen Actieplan op het feit dat het bos uiterst brandbaar wordt door uitdroging, die het gevolg is van onzorgvuldige houtkap, en door het brandbare restmateriaal dat na houtkap achterblijft in het bos. Concessiehouders creeren te veel open plekken in het bos, waar de zon vrij spel heeft en vocht snel verdampt. Om grond te ontginnen maken boeren vele vuren die snel aangroeien tot bosbranden. Het vuur wordt niet meer tegengehouden door het natte oorspronkelijke bos omdat bosexploitatiebedrijven dit hebben vernietigd
Illegale boskap is aan de orde van de dag in Indonesie. Hoekman ontdekte bijvoorbeeld begin dit jaar op radarbeelden van Oost-Kalimantan dat een strook beschermd regenwoud van een paar duizend hectaren met de grond gelijk was gemaakt. Tot zijn ergernis stelde hij ook vast dat bijna zijn gehele remote sensing-testgebied, een stuk regenwoud van tienduizend hectare in Oost-Kalimantan, was afgebrand. Omdat hier geen mensen wonen denkt Hoekman dat de brand spontaan is ontstaan, geholpen door de extreme droogte, al dan niet veroorzaakt door El Nino
Bewolking
Momenteel controleert het Indonesische ministerie van Bosbouw de toestand van een zeer klein deel van de bossen. Illegale activiteiten worden daarom vaak niet opgemerkt. Hoekman werkt samen met het ministerie aan een monitoringsysteem waarbij satellieten continu 75 procent van de bossen in Indonesie gaan bewaken. Met het systeem kunnen we illegale boskappers opsporen, afgebrande gebieden detecteren en vaststellen waar de risico's van het ontstaan van bosbranden het grootst zijn.
Het systeem combineert optische en radarsystemen. Optische systemen kunnen verschillende types vegetatie onderscheiden, maar ze kunnen niet door bewolking heenkijken. Met radar kan dat wel, vertelt Hoekman. Een groot deel van de bossen in de hooglanden is bijna voortdurend gehuld in een sluier van mist en wolken.
Het monitoringsysteem is niet perfect, zegt Hoekman. We houden nog geen rekening met ondergrondse branden. In Indonesie smeulen veel branden door in de veengrond, die veel moeilijker te blussen is dan het bos zelf. Het Wereld Natuur Fonds schat dat er momenteel nog zo'n miljoen hectare veengrond brandt
Ook kunnen illegale boskappers aan de aandacht ontsnappen. Als ze niet al te veel bomen vellen op een plek, blijft het kroondek intact en blijven ze onopgemerkt vanuit de lucht. Het ministerie van bosbouw denkt wel dat de opsporing van een deel van de illegale boskappers een preventieve werking heeft op de overigen
De meer onderliggende oorzaken van de branden zijn niet zo snel uit de wereld geholpen. Zolang de bevolking in armoede leeft, zullen velen het risico van ontdekking nemen en doorgaan met het opzettelijk stichten van brand en vellen van bomen. Bovendien gaat de omzetting van oorspronkelijk tropisch bos in productiebos en plantages door, wat de kans op bosbranden vergroot. Na verloop van tijd hoeft de bevolking misschien niet meer beducht te zijn voor branden omdat de bossen eenvoudigweg zijn gedecimeerd

Re:ageer