Wetenschap - 20 april 1995

Speeksel graadmeter voor cortisolspiegel

Speeksel graadmeter voor cortisolspiegel

Wanneer een arts wil weten wat de concentratie van het bijnierschorshormoon cortisol is in een lichaam, zijn bloedmonsters niet langer meer nodig. Een monster van het speeksel is voldoende. Dit concludeert drs E.P.M.M. Meulenberg, die op 25 april promoveert bij prof. dr D. van der Heide van de vakgroep Fysiologie van mens en dier.

Cortisol is een zeer belangrijk hormoon, dat bepalend is voor de fysiologische en psychologische processen van de mens. De produktie vindt plaats in de bijnierschors en heeft een typisch dagritme. 's Ochtends is de produktie het hoogst, waardoor het metabolisme op gang komt. De cortisolbepaling wordt o.a. gebruikt voor de diagnose van Cushing's syndrome, een tumor in de bijnierschors waardoor een overproduktie van cortisol plaatsvindt. Ook psychologische afwijkingen worden ermee bepaald, zoals depressie en schizofrenie.

Cortisol is in het bloed gedeeltelijk gebonden. Het vrije cortisol bepaalt de activiteit van het hormoon. De promovenda bekeek in hoeverre de concentratie vrij cortisol in het bloed overeen komt met die in het speeksel. Hiertussen is een vrij eenduidig verband en worden de vele bloedafnames voor een diagnose overbodig.

Meulenberg onderzocht ook in hoeverre pilgebruik van invloed is op het cortisolgehalte in het bloed. Door het pilgebruik stijgt het totaalgehalte aan cortisol, maar de concentratie van het vrij actieve deel blijft hetzelfde doordat het lichaam hiervoor compenseert. Het heeft dus verder geen consequenties. Wel is opmerkelijk dat de piek aan vrij cortisol voor pilgebruikster verschuift naar later in de ochtend. Een verschijnsel dat ook bij zwangere vrouwen voorkomt. Het metabolisme bij hen komt daardoor later op gang.

Met de speekseltest is tevens het gehalte aan progesteron, een vrouwelijk hormoon dat tijdens de zwangerschap flink stijgt, te bepalen. Meulenberg vermoedt dat daarmee vrij nauwkeurig het verloop van de zwangerschap te volgen is. Hierover is echter nog een debat gaande onder medici.

Meulenberg promoveert op haar onderzoek in het Nijmeegse St. Radboudziekenhuis bij Van der Heide omdat op diens vakgroep ook onderzoek wordt gedaan naar cortisol, maar dan bij varkens.

Re:ageer