Wetenschap - 2 april 1998

Special Wageningse Muziek

Special Wageningse Muziek

Special Wageningse Muziek
Op pad met Passion
De Wageningse musiek-scene kent een grote varieteit aan bands en stijlen. Een van die bands in Passion, een metal-collectief dat een bekende verschijning is in Wageningen. Bart Slim vergezelde de band bij een optreden eind februari in Breda
Breda, 21.30 uur - Wie het overvolle busje van de Wageningse metalband Passion op een avond ergens tussen Wageningen en Breda heeft zien rijden, moet vrijwel zeker een Spinal Tap flash back hebben gehad. Langharige hardrockers, schouder aan schouder in een busje dat door vele kilo's apparatuur in de achterbak maar nauwelijks vooruit komt. God straft wie rocker in Holland wil zijn
Op de stoep van Zanetti, de kroeg waar Passion vanavond speelt, rollen de bandleden naar buiten. Een lading lege bierblikjes volgt in hun slipstream. Passion is gearriveerd. De rit van een dik uur heeft zijn tol geeist van de gewrichten en er wordt gerekt en gestrekt
Zanetti is een klein, sfeervol honk. Achter de bar hangen scheerspiegels aan staalkabels en aan het plafond hangt een reusachtige vogel, uit staal en ijzer vervaardigd. Honderd kaarsen verlichten de ruimte, uit de speakers klinkt sobere triphop
Zanger Marcel Verkuijl meldt de aankomst van Passion aan de twee personeelsleden die aan de flipperkast de tijd doden. Een ouderwetse punker trekt een zware deur open die toegang biedt tot een trap. Beneden is het podium
In een mum van tijd hebben de leden van Passion en de vaste roadie het podium in de lange, lage en vooral koude kelder van Zanetti veranderd in een wirwar van links en rechts neergekwakte versterkers en kluwens kabel. De band begint met inpluggen en opbouwen en verdwijnt vervolgens spoorslags naar de plaatselijke cafetaria. Alleen Paul Beltman blijft achter; hij besteedt veel zorg aan het opbouwen van zijn drumkit. Als de hi-hats en basdrum na veel schuiven en draaien goed staan opgesteld, komt de rest van de band weer terug. De meegebrachte snacks worden in straf tempo verorberd. Roem en bekendheid lijken nog ver weg als je de metal heads hun tanden in de broodjes shoarma zien zetten
Het verlangen naar een leven vol rijkdom en faam is ook niet de belangrijkste reden waarom Passion vier jaar geleden het levenslicht zag. Dat was de gezamenlijke liefde voor de muziek, niets meer en niets minder. Naam en faam, een megahit of een platencontract zijn eerder droom dan doel voor Wageningse muzikanten
Gitarist Rene Rustewijk van de symfonische rockband Vanquish is in dat opzicht een uitzondering. Als begenadigd gitarist met een opleiding als geluidstechnicus kreeg hij een baan aangeboden als technicus in de opnamestudio van Frans Bauer in Arnhem. Ik heb mazzel gehad, vertelt Rustewijk. Van je hobby je werk maken, dat lukt maar weinigen. Toch zou ik er een moord voor doen om weer eens met Vanquish te spelen. Met een werkweek van tachtig uur heb ik daar echt geen tijd meer voor.
Vanquish leek voor het ongeluk geboren. We hebben meer pech dan geluk gehad, vertelt Rustewijk. Vanquish was zo'n band die op het randje van doorbreken stond. Toen ging er in korte tijd van alles mis. De drummer kreeg een auto-ongeluk, de zanger een kind en ik die baan. Toen vervolgens m'n broer Gilbert voor z'n stage naar het buitenland ging, begon ik denken dat de doorbraak ons niet gegund was.
Maar hoop doet leven. Ik denk dat we dit jaar wel weer gaan repeteren met de band. Daar moeten we dan maar tijd voor maken, want iedereen mist toch de kick van het spelen.
Ook Dolf van der Plas van Grassmoawer ziet de muziek als een way of life, al zet hij daar zelf kanttekeningen bij. De illusie als professioneel popmuzikant door het leven te kunnen gaan, heb ik al lang geleden opgegeven. Doorbreken kost niet alleen talloze opofferingen, het is ook een kwestie van right time, right place.
Joost Witte, al twintig jaar muzikant in Wageningen, is zonder meer de man met de meeste ervaring. In het midden van de jaren tachtig was hij drummer bij Toontje Lager, de band die Wageningen als muziekstad op de landkaart zette. Toen de leden van Toontje Lager na vier jaar en een reeks hits als goede vrienden uit elkaar ging, leerde hij de betrekkelijkheid van de roem kennen. Ik had weliswaar geschiedenis gestudeerd, maar ik wilde als muzikant aan het werk. Probeer dat een ambtenaar van de sociale dienst maar eens uit te leggen. De overgang van de muziekbusiness naar de dagelijkse realiteit was onwerkelijk. Ik wist niet hoe snel ik weer een band moest oprichten.
Breda, 22.15 uur - In korte tijd zijn zowel de broodjes shoarma als de chaos op het podium verdwenen. Gitarist Joost de Boer en bassist Arjen de Boer staan geconcentreerd hun gitaren te stemmen. Het optreden van de voorgaande avond in het Wageningse cafe Rockefeller heeft de instrumenten aardig uit het lood geslagen en het duurt even voor de snaren zuiver klinken. Gitarist Michael Schoenmaker heeft voor de gelegenheid zelfs zijn oude gitaar uit het stof moeten halen. Gisteravond braken tijdens het optreden ineens twee snaren, waardoor het concert een tijdlang stilgelegd moest worden. In Wageningen kom ik daar nog mee weg, het zal me hier niet overkomen, bezweert hij
Verkuijl voert intussen overleg met Beltman over de te spelen setlist. Ze besluiten de volgorde van de vorige avond aan te houden en Verkuijl noteert de titels op een blaadje. Louter eigen composities; covers, daar doet Passion niet aan. Elk bandlid heeft in de loop der tijd nummers aan de setlist toegevoegd, ook het meest recente bandlid Schoenmaker
Hoe de band die nummers uitwerkt verschilt per persoon, legt Paul Beltman uit. Je denkt over het algemeen vanuit je eigen instrument. Ik drum, dus de basis is bij mij de drumtrack. Daar voeg ik dan de verschillende instrumenten aan toe. Schoenmaker knikt bevestigend. Ik begin inderdaad met de akkoorden voor gitaar. Ik loop sowieso altijd te pielen met riffs en gitaarloopjes. Als ik een riff heb die goed klinkt, dan werk ik vandaaruit verder. Je past alle instrumenten in, net als bij een legpuzzel.
Ondanks deze ogenschijnlijk eenvoudige manier van werken is het schrijven van metalmuziek een ingewikkeld karwei. Metal is een van de moeilijkste muziekstijlen, verklaart Beltman. Elke metalsong is een compositie met een kop en een staart, intermezzo's, tempowisselingen, noem maar op. Metal is nog het best te vergelijken met klassieke muziek. Het stoort me dan ook mateloos als mensen metal afdoen als herrie.
Ook Verkuijl heeft een afkeer van het stigma waar metalmuziek nog altijd onder lijdt. De leek beschouwt metal als kankerherrie van langharige duivelsaanbidders. Afgezien van dat lange haar klopt er niets van dat beeld. Onze teksten gaan niet over bloed en kots alleen. We hebben een nummer over hekserij en over de rol van de katholiek kerk in de Tweede Wereldoorlog. Ik vind het belangrijk dat onze teksten iets betekenen en dat mensen er iets aan hebben. Bij een heleboel andere muziekstijlen iets dat niet zo.
Orde scheppen in de chaos, daar lijkt het creatieve proces van nummers componeren en teksten schrijven bij veel Wageningse bands op. Bij de hip-hop-funk-metal-formatie D'Upyoghurted is het de kakofonie aan geluiden van de jamsessies die de basis legt voor veel nieuwe nummers. Rapper Leon Bellaart is in die situaties vaak de man die de accenten legt. Repetities beginnen vaak hectisch. Op zeker moment komt er wel lijn in een nummer, maar iemand moet het voortouw nemen en zeggen hoe het moet.
Ook de experimentele jas-band Flux zweert bij deze schijnbaar ongestructureerde werkwijze. Drummer Scope La Barba legt uit: Iedereen in de band heeft een andere muzikale smaak. Die veelheid aan smaken hoor je terug tijdens het jammen. Daaruit pik je wat bruikbaar is. We zijn inmiddels zo goed op elkaar ingespeeld dat die stijlen gecombineerd klinken als een klok.
Er zijn ook bands die geloven in een vastere taakomschrijving. Bij de Jan Bouma Experience is zanger en gitarist Dick Zut degene die met de ideeen komt. Een situatie waar de band naartoe gegroeid is. Onze manier van componeren is, net als onze stijl, in de loop der tijden veranderd, vertelt hij. Tien jaar geleden schreef ik vooral die muziek waarvan ik dacht dat anderen die mooi vonden. Nu ik wat ouder ben, schrijf ik muziek die dichter bij m'n eigen smaak ligt. Daarbij ben ik Nederlandstalige teksten gaan schrijven, die bijgevolg ook persoonlijker worden. Je zou kunnen zeggen dat ik met m'n muziek volwassen ben geworden.
Breda, 22.30 uur - Tijd voor de sound check. Black heet het nummer dat ze ter opwarming spelen. Drummer Beltman geeft drie tellen vooraf. Een golf van geluid dendert de lege zaal in en wordt door de muren teruggekaatst. De gitaren scheuren, ondersteund door het basgeweld van Arjen de Boer, wiens gitaar klinkt als een ronkende diesel. De geluidsexplosie is even intens als kortstondig. Links en rechts wordt er aan knoppen gedraaid en met versterkers geschoven. Het nummer wordt opnieuw ingezet en klinkt nu beter, al is het geluid nog steeds oorverdovend
Door dit schouwspel heen loopt Marcel Verkuijl. Zijn oren zijn duidelijk gewend aan het geluidsgeweld. Aan beide zijden van het podium plakt hij een exemplaar van de setlist. Z'n eigen lijst plaatst hij op de houten vloer van het podium. Ernaast komt een lijstje met losse steekwoorden uit de tekst van een nieuw nummer. Gisteren was ik ineens m'n tekst kwijt, schreeuwt hij boven de muziek uit. Dit is m'n spiekbriefje voor vanavond.
Met een laatste roffel eindigt het opwarmnummer. Alles klinkt zoals het moet klinken, alleen Verkuijls microfoonversterker moet nog getest worden. Hij pakt de microfoon en zet zich letterlijk schrap om zijn grunt te oefenen. De grunt is de specifieke metal-stem en is misschien nog het best te vergelijken met een soort oerkreet, een diepe, onheilspellende keelgrom die het uiterste vergt van de zanger. De verhalen die de ronde doen als zou de grunt een zeker einde van stembanden en longen betekenen, doet hij af als indianenverhalen. Veel hangt af van de apparatuur. Met een goede versterker en microfoon hoef ik niet eens voluit te gaan. Toevallig treden we nu twee avonden achter elkaar op en zal ik morgen wel schor zijn. Als ik smartlappen had gezongen, was ik dat ook geweest.
Verkuijl treft het niet. De versterker die Zanetti in bruikleen geeft, is van beperkt vermogen en de microfoon wordt met tape bij elkaar gehouden. Als de drums en gitaren invallen, komt zijn stem maar amper boven de muziek uit. Nog eens wordt aan knoppen gedraaid. Een kwartiertje later is het geluid weliswaar wat beter, maar duidelijk is dat het voor Verkuijl een moeilijke opgave wordt. We zullen wel zien, verzucht hij
Breda, 22.45 uur - Een kwartiertje voor aanvang van het optreden lijkt Passion nog geenszins zenuwachtig te zijn. De sfeer is lacherig, Joost de Boer speelt een nummer van Metallica op de piano en Michael Schoenmaker tapt moppen en vertelt. Over het metal-publiek, dat even conservatief als kritisch is. De gemiddelde metal-fan houdt meer van een bepaald geluid dan van een bepaalde band, vertelt hij. Als je als band te veel gaat experimenteren of commerciele nummers gaat spelen, raak je je fans van het eerste uur kwijt.
Er zijn meer verschijnselen typerend voor de metal-scene. De liefde voor de muziekstijl lijkt bijvoorbeeld geografisch bepaald. De meeste metal-fans wonen in het zuiden van het land; de Randstad daarentegen loopt nauwelijks warm voor de muziek, uitgezonderd Rotterdam en Den Haag. Een ander fenomeen is het uitgebreide circuit van tape traders. Fans wisselen onderling honderden cassettes uit, vertelt Beltman. Dat zijn moeilijk verkrijgbare demo's of registraties van live-concerten. Bij concerten wordt er volop geruild.
Vlak voor aanvang valt het publiek nog tegen. De band blijft telkens hoopvol naar het trapgat staren, maar het aantal aanwezigen blijft beperkt tot het tiental in zwart geklede toeschouwers dat nog wat schuchter achter in de zaal blijft staan. Paul Beltman geeft aan dat het concert gaat beginnen, trekt z'n shirt uit en neemt plaats achter zijn drumstel
Live spelen voor een volle zaal is voor alle Wageningse muzikanten een hoogtepunt in het dubbelleven dat ze leiden. Het is het moment waarop ze een zaal aan het dansen krijgen of afgaan als een gieter. Het moment van de waarheid
Een aantal Wageningse bands treedt ook buiten de provincie op; een enkele keer neemt een Wageningse band zelfs de wijk naar het buitenland. Flux speelde twee jaar geleden in het kader van een cultureel uitwisselingsprogramma in het Duitse Erfurt. We speelden daar in een ongebruik geraakte elektriciteitscentrale, voor de gelegenheid omgebouwd tot podium, herinnert didgeridoo-speler Abe zich. Het leek wel een decor voor een science fiction-film. Door die aparte sfeer waren we extra gemotiveerd, het was een van onze beste optredens.
Ook D'Upyoghurted-rapper Leon Bellaart kan moeiteloos het beste optreden van zijn band noemen. Het voorprogramma van Ro and Paradise Funk in Unitas. Dat optreden begon als een grote chaos. Onze spullen raakten verdwaald tussen de spullen van Ro en we hadden eigenlijk geen tijd om goed te stemmen. Toen we eenmaal loos gingen, stond de hele zaal op z'n kop.
Hetzelfde effect bereikte Joost Wittes band Captain Gumbo tijdens een optreden in New Orleans. Captain Gumbo speelt cajun en zydeco. Het jaarlijkse Mardi Gras-festival in New Orleans geldt als het walhalla voor de cajun-muziek. We moesten in de grootste zaal optreden, vertelt Joost Witte. We wisten dat daar een paar absolute cajun-grootmeesters zaten. Ik had dan wel in Toontje Lager gespeeld en honderden keren live opgetreden, maar die avond stond ik te trillen van de zenuwen. Ons optreden was een groot succes, we werden na afloop zelfs uitgenodigd om met die cajun-cats te komen spelen. Een onvergetelijk concert.
Ook The Able-Bodied Seamen en De Drie Tieten traden in het verleden al eens op in het buitenland. Ze hielden zich tijdens het jaarlijks jazz-festival van Cannes niet alleen staande tussen jazz-grootheden als George Benson, maar behaalden in het dixielandconcours zelfs de tweede prijs. De Drie Tieten wisten op een groot folk-festival in Denemarken het publiek gek te maken met een spetterende live-gig
Breda, 23.10 uur - Beltman geeft zonder aankondiging drie tellen vooraf. De band barst los en gaat vanaf het eerste nummer voluit. De hoeveelheid decibels is enorm en Verkuijls grunt lijkt vanuit zijn tenen te komen. De songs worden in moordend tempo afgewerkt, het publiek krijgt nauwelijks de kans om op adem te komen. Na vier nummers laat het publiek wat van zijn schroom vallen en nadert het podium. Links vooraan staan twee headbangende reuzen; hun indrukwekkende haardossen deinen mee op de voortstuwende muziek. Het publiek komt los, vuisten gaan de lucht in en Passion speelt met veel bezieling en vuur. De songs zijn afwisselend traag pompend en dan weer supersnel en beukend. Beide gitaristen soleren voluit en vooral Joost de Boer is een ware virtuoos. Met een indrukwekkende vingervlugheid voorziet hij de nummers van Passion van een scherp randje
Toch is het de grunt van Verkuijl die domineert. Ook de aankondigingen tussen de nummers doet hij met grunt-stem, waardoor het optreden lijkt op de soundtrack van een horrorfilm. Na een klein uur kondigt hij het laatste nummer aan, wat hem zelfs op enig boe-geroep uit de zaal komt te staan. Pas nu het concert bijna is afgelopen, is het publiek opgewarmd. Passion geeft nog een keer alles en dan is het concert voorbij. Het publiek wacht tegen beter weten in nog een moment op meer, dan verdwijnt het merendeel
De band stap vermoeid en bezweet van het podium. Er worden bekenden begroet en de band krijgt complimenten over het optreden. Alleen Verkuijl kijkt nors. Het geluid was klote, ik kon de jongens nauwelijks goed horen. Als een toeschouwer hem vertelt dat het geluid in de zaal uitstekend was, draait hij bij. Hij mengt zich tussen de aanwezigen en probeert de demo van de band te verkopen. De band is trots op de opnames uit Franky's Recording Kitchen in Nieuwleusen, volgens Beltman de beste metalstudio van Nederland. Passion hoopt er dit jaar ook een cd op te nemen
Zo zijn er meer bands in Wageningen die het hoofdstukje discografie aan hun bio kunnen toevoegen. Flux nam zijn eerste cd op in de A-weg Studio in Groningen en ontdekte daar dat het opnemen van een heuse geluidsdrager toch heel iets anders is dan samen jammen. Honderd procent tevreden over de cd Godfathers of Jas is drummer Scope La Barba dan ook niet. We hadden te weinig geld en dus te weinig tijd, vertelt hij. Een cd met zes nummers opnemen in een weekend, da's onmogelijk.
Hans Klerken van The Bullfrog Bluesmachine bevestigd het belang van voldoende tijd en voldoende geld bij het opnemen van een cd. Onze cd Hatched hebben we opgenomen in een studio in Deersum. De opnames hebben we zelf bekostigd en we hebben een prima cd opgenomen. Maar ja, we werden geholpen door professionele technici, die moet je ook als zodanig betalen.
In dat opzicht hadden The Able-Bodied Seamen meer geluk. De vader van een bandlid is veearts, vertelt saxofonist en manager Bernd Hilhorst. Voor een vereniging van veeartsen leek het hem leuk om een cd met dixielandmuziek te laten maken, bij wijze van relatiegeschenk. Zodoende konden we een cd opnemen die voor ons betaald werd. De overgebleven exemplaren verkopen we nog steeds tijdens optredens.
Breda, 0.00 uur - Passion heeft vanavond weinig geluk. Ondanks het bevlogen verkooppraatje van Verkuijl verkoopt hij slechts een tape. De T-shirts gaan onuitgepakt mee terug. Er blijft weinig over vanavond, geeft bassist Arjen de Boer toe. Van wat we krijgen voor het optreden moeten we het busje en de roadie betalen. Dan is het al zo'n beetje op. Winst maak je met merchandise verkopen.
Winstgevend zijn optredens, ook voor Wageningse bands, maar zelden. De prijzen van de verschillende bands varieren van achthonderd gulden (D'Upyoghurted) tot 1500 exclusief (de Drie Tieten) of helemaal niets (Grassmoawer). Ook The Able-Bodied Seamen vragen 1500 voor een optreden. Dat lijkt veel, maar we zijn met z'n tienen, aldus Bernd Hilhorst. Toch is binnen de Wageningse scene de dixielandband een grootverdiener. Dankzij KSV overigens, benadrukt Bernd Hilhorst. De studentenvereniging heeft een pa-installatie die we ook op andere locaties kunnen gebruiken. Dus hoeven we die niet te huren, waardoor er soms een aardig zakcentje overblijft.
Breda, 0.30 uur - Passion is al weer bezig met het inladen van het busje. De band oogt wat terneergeslagen, ze hadden op meer publiek gehoopt. Toch een goed optreden, zo houdt Beltman de stemming erin. Verkuijl stapt zichtbaar vermoeid achter het stuur. Hem wacht nog een rit van een uur, terug naar Wageningen, waar opnieuw uitgeladen moet worden. Hij wil er nog maar niet aan denken

Re:ageer